သွက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အာဇြဳယျာန်တအ်မ္ဂး ပြဿနာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်အဓိက တၚ်ကော်ဆဴဇၞော်မွဲရ။ နကဵုတၚ်ဂၞၚ် လုကဴကာလ သၞာံ (၂၀၂၆) ဂိတုဂျုန် စၟတ်တ္ရဲ (၁၅) စဵုကဵုစိုပ် ဂျူလာၚ် စၟတ်တ္ၚဲ (၁၅) တေံမ္ဂး က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာဇြဳယျာန်ဂမၠိုၚ် ၜိုန်ရ ဂစာန်ဒၟံၚ် သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳတၟိမွဲကီုလေဝ် စပ်ကဵုပရေၚ်ၜိုလ်လလံတုဲ လ္ပာ်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ထ္ၜးပျးဒၟံၚ် ဆၜိုတ်အယောၚ်အလာ ဂတမွဲဗီု ကရဴမွဲဗီုရ။ ပ္ဍဲတမ်လိခ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဏံဝွံ တၚ်ကော်ဆဴ သွက်ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူအလုံဒေသအာဇြဳယျာန်မွဲ၊တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယျာန် (၅) တၚ်ကဵု အကာဲအရာသ္ဘၚ်သဳကၠဳ အာဇြဳယျာန်လၟုဟ် ကေုာံအကာဲအရာ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ကလုတ်အာဇြဳယျာန် ဆဵုဂဗ ကုဂကောံဇဳ နူဍုၚ်ဗၟာတအ်ဂှ် ပါလုပ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပရေၚ်ကြံၚ်မ္ရိုဟ် ကလုတ်တမာန်ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူအလုံဒေသအာဇြဳယျာန်မွဲ
စပ်ကဵုကိစ္စ ပၟိက်ဂွံရပ်စပ်သောၚ်ကလးအာ ပရူပရာ အလဵုသဳဍုၚ်ဗၟာဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအကြာ ဍုၚ်အာဇြဳယျာန်ဂမၠိုၚ်တအ် ပရေၚ်လစွံစိုတ် တၞဟ်ခြာမံၚ်အိုတ်ရ။ အဃော ဍုၚ်လ္ရဵုတအ် ဒစဵုဒစး တးပါဲမံၚ် ပိုတ်ပိုတ် သကုတ်သကုတ်ကီုလေဝ် ဍုၚ်လ္ရဵုတအ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ဒေသတုဲ ပၟိက်မိက်ဂွံ ဆက်လုက်စုက် ဆက်ဆောံတဴ ကုအလဵုသဳပၞာန်ဗၟာရ။ ဥပမာတုန် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာလၟုဟ်ဂှ် နဒဒှ်အလဵုသဳဍုၚ် လုပ်သၞောဝ်မွဲရောၚ် ဍုၚ်မလေယှာတအ် ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ လလောၚ်တြးလဝ် ဗွဲမပိုတ်သ္ကုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ မွဲလ္ပါ်ပၠန်ဂှ် ဍုၚ်လော (သေံလော) တအ်ဂှ် ပံၚ်တောဲကဵု အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ သၠုၚ်ပတိုန်အာ ကဏ္ဍပရေၚ်စဵုဒၞာရောၚ် ဍုၚ်ၜါလ္ပာ်တံ သဳကၠဳလဝ်ညးသ္ကအ်နွံကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပရေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက် ဟွံတုပ်သာ်ဏံဂှ် စပ်ကဵုအကာဲအရာဍုၚ်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယျာန်ဂှ် ပရေၚ်ညဳသၟဟ် ဍိုန်စှ်ေမံၚ်ရောၚ် ဒှ်တုဲ အရာဏံဟေၚ် ဒှ်တၚ်ဍိုန်လျ သွက်အာဇြဳယျာန် ပ္ဍဲအရာဆက်ဆောံကဵု အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာဂှ်ရ။
တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယျာန် (၅) တၚ် ကေုာံ သ္ဘၚ်သဳကၠဳ အာဇြဳယျာန်ဂမၠိုၚ်
တၚ်တုပ်စိုတ် (၅) တၚ် (Five Point Consensus) ဂှ် ဒှ်မံၚ်အစာံ သွက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဍုၚ်ဗၟာကီုလေဝ် သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴမာန်ဂှ် ဂကောံအာဇြဳယျာန်တံ ဒးဆဵုဂဗမံၚ် နကဵုတၚ်ခက်ခုဲ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာၚ်ဂှ် စပ်ကဵုတၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယျာန်တုဲ လ္ပာ်စၠတ်ထဝ် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ သဳကၠဳလဝ် ဂတးဂတန်တုဲ တၚ်တုပ်စိုတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ရောၚ် တးပါဲကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ဆ္ဂး လ္ပာ်စၠတ်ထဝ်ဂှ် ၜိုန်ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ကီုလေဝ် အတိုၚ်တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယျာန် (၅) တၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဗက်စမာန်ဂှ် ဂစာန်အာရောၚ် ဝန်ဇၞော်ကာဍုၚ်မ္ၚး နူအလဵုသဳပၞာန်ဗၟာဂှ် ကဵုဏာလဝ် ကတိပါၚ် ပ္ဍဲသ္ဘၚ်သဳကၠဳ ဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်ဂှ်ပၠန်ရ။ နူကဵုအစာံ (၅) တၚ်ဂှ်မွဲကဆံၚ် သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ်မၚ်မွဲအာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဒေသလၟိုန်ဂှ် လ္ပာ်အာဇြဳယျာန်တံ အဃော မဂိုတ်ဂ္စါန်မံၚ်ဂှ် လ္ပာ်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံဂှ် သွက်ဂွံ,ဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဍုၚ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံ,ဂွံ ပရေၚ်လုပ်သၞောဝ်မွဲတုဲ သုၚ်စောဲအာ အစာံ (၅) တၚ်ကဵု သ္ဘၚ်သဳကၠဳအာဇြဳယျာန် နနဲမဟာဗျူဟာမွဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
အာဇြဳယျာန် ပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ် ပရေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက်လုက်စုက်
ရန်ကဵုဂွံဂၠါဲ နဲကဲသောၚ်ကလးဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်တုဲ ကလုတ်တၟေၚ် အာဇြဳယျာန်ဝွံ ဆက်ဆောံလုက်စုက်တဴ ကုအလဵုသဳပၞာန်ဗၟာသၟးဟွံက သီုဆဵုဂဗတဴ ကုဂကောံပၠန်ဂတးဂမၠိုၚ်ကီုရ။ ကြဴနူသ္ဘၚ်သဳကၠဳ ဆဵုဂဗကဵု အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ မွဲဒမြိပ်ဓဝ် ကလုတ်တၟေၚ် ဆဵုဂဗတဴ ကုအလဵုသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (NUG) ရ။အပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗဂမၠိုၚ်ဝွံ လ္ပာ်ဍုၚ်ထာဲ (Thai) တံလေဝ် ပါလုပ်သဳကၠဳလဝ်တုဲ ညံၚ်ဂွံလုက်စုက်တက်ကျာကဵု ဒေါ်အောၚ်ဆန်းစုကြည်မာန်ဂှ် အာတ်မိက်လဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ မွဲအခိၚ်ဓဝ် ဒေါ်အောၚ်ဆန်းစုကြည်ဝွံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ခိုဟ်မံၚ်ရ၊ လွဳလွတ်လဝ် ညံၚ်ကဵုၝဲအရၚ်မွဲကီုရောၚ် လ္ပာ်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ လလောၚ်ပရိုၚ်ရ။ ရံၚ်ကဵု နမတ်မ္ဂး ပရေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက် အာဇြဳယျာန်လၟုဟ်ဝွံ ၜိုန်ရဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ် သဟဇာတ အကြာကလုတ်တမာန်ဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် နတဲမ္ဂး ဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖဵု သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်ဗၟာတုဲဒှ်မံၚ် အထံက်အရီု သွက်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာ ညံၚ်ဂွံလုပ်သၞောဝ် ပ္ဍဲအရာမအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ်ရောၚ် သာ်ဝွံ တၠပညာတအ် ကဵုလဝ်သတိ နွံရ။
နိဂီု
ရံၚ်ကဵု သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုဏံမ္ဂး ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် ဗျူဟာမုက်ၜါ အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံရ။ ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝဍုၚ် မသှ်ေသၟေဟ်မွဲဓဝ်မာန်ဂှ် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ အဃောမဂိုတ်ဂ္စါန်မံၚ်ဂှ် လ္ပာ်စၠတ်ထဝ်ဗၟာဂှ် တးပါဲကၠုၚ် တၚ်တၚ်စိုတ်အာဇြဳယျာန် (၅) တၚ်ဂှ်ရ။ နဲကဲအာဇြဳယျာန် မဆိုက်ဗ္ဒက်ဆဵုဂဗတဴ ကုဒြဟတ်ဍုၚ်ဗၟာ ၜါလ္ပာ် မတွံဂး အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ အလဵုအသဳ (NUG) တံဂှ် ဒှ်ဗျူဟာမပြံၚ်သၠာဲကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာမွဲကီုရ။ ဆ္ဂး စပ်ကဵုအကာဲအရာဍုၚ်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယျာန်ဂှ် တၚ်ဒတူဒလိုၚ်ညဳသၟဟ်မွဲမွဲ ဟွံပါလုပ်မ္ဂး ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ကလုတ်တမာန် အာဇြဳယျာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကၠိဂွံ တိုၚ်ပ္ကဴဟွံမာန်ရောၚ်။ အာဇြဳယျာန်မ္ဂးလေဝ် သွက်ဂွံဗၠိုက်တၞီအာ ပ္ဍဲဒၞက် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာ မပ္တံ ပွမတံၚ်အခိၚ် ပ္ဍဲဓမံက်ရုပ်ရဴ တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယျာန် (၅) တၚ်ဂှ်ရောၚ်။ သွက်ဂွံဆက်အာ ဂတတေံမာန်ပၠန်ဂှ်မ္ဂး နကဵုအလုံဂကောံ အာဇြဳယျာန်မွဲ ဒးဒတူဒလိုၚ် အတိုၚ်တၚ်တုပ်စိုတ် (၅) တၚ်ဂှ်ရောၚ်။ တုဲပၠန် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ဓမံက်ရုပ်ရဴ တၚ်တုပ်စိုတ်ဂမၠိုၚ်တုဲဟေၚ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳ ကုအလဵုသဳပၞာန်ဗၟာထေက်ရောၚ် မ္ဒးဖတိုက်ဖ္အောဝ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
