ပဋိပက္ခဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ပရေၚ်အပ္ဍဲဍုၚ် ဆက်စပ်ကဵုဍုၚ်ဗၟာသၟးဟွံက ပစ္စုပ္ပန်ဏံဝွံ သီုဆက်စပ်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီု၊ ပရေၚ်ရာဇာဒုတ် (ကလုတ်တမာန်) ကေုာံ သီုပရေၚ်ဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဒေသအာယှအဂၞဲရ။ သၞာံ (၂၀၂၆) နူလ္ဒောဝ်ဂိတုဂျူလာၚ် စဵုစိုပ်လ္ဒောဝ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် ပွိုၚ်မွဲဂိတုဏံမ္ဂး ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ကလုတ်တမာန် တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) ကေုာံ ပရေၚ်ကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်ဍုၚ်မ္ၚး လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်တံ ဒှ်ကၠုၚ်မွဲဒမြိပ်ဓဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲတမ်လိက်ဏံမ္ဂး ပရေၚ်ခၠေဝ်သှ် အကြာအာဇြဳယာန် ကေုာံ တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) မွဲလ္ပာ်ကဵု မွဲလ္ပာ်ကီု၊ တၚ်ဂၞၚ်ရာဇဝတ်ပၞာန် တၠအဝဵုတံ မဖံက်ပကဝ်လဝ်ဂှ်ကီု ကေုာံ စပ်ကဵုကိစ္စဒုဟ်ရာဇဝတ် ၜက်ပယျဵုတံတုဲ တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ သာ်လဵုဒၠုကၠုၚ်မတ် ဍုၚ်မ္ၚးတံရောဂှ် မသ္ၚဳဂၠိပ် ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ်ရောၚ်။
ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ကလုတ်တမာန် အကြာအာဇြဳယာန် ကေုာံ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ
သၞာံ (၂၀၂၆) စိုပ်ဂိတုဂျူလာၚ် ကြပ်အိုတ်ဏံမ္ဂး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာအာဇြဳယာန် ကေုာံ တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ သာတုဲထုဲၜန်ကၠုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကၟိန်ဍုၚ်လ္ၚဵု မဒှ်ကောန်ဂကောံအာဇြဳယာန်တံ အဃောမိက်ဂွံပါလုပ် ဆက်ဆောံတဴ ကုတၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) နတိုၚ်ၚ်ကၟိုဟ်ဟ်ကီုလေဝ် သ္ပစၞးအလဵုအသဳဍုၚ်ဗၟာတုဲ သ္ဂောံကလေၚ်တိုန်စိုပ်သဳကၠဳ အပ္ဍဲသ္ဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် အာဇြဳယာန်မာန်ပၠန်ဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်တံ ကၠိဂွံအခေါၚ် ဟွံမာန်ဏီရောၚ် ကလုတ်တၟေၚ်အာဇြဳယာန် ကဵုလဝ်သတိရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဟိုတ်နူ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်တၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယျာန်ဂှ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အာအရေဝ် ပိုတ်တ်သ္ကုတ်သ္ကုတ် လ္တူတၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံဂှ်လေဝ် ဂကောံစၠတ်ထဝ်အာဇြဳယာန် (APHR) တံ အာတ်မိက်လဝ်ကီုရ။
ၜိုန်ရ ဇြဟတ်ဓရိုဟ်ဂမၠိုၚ်နွံမံၚ်ကီုလေဝ် စပ်ကဵုကိစ္စပရေၚ်ပါလုပ် ပ္ဍဲအာဇြဳယာန်ဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တံ ကၠောန်လဝ် ပေါဲသ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံဆက်ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယာန် အတိုၚ်ပကတိတြေံတေံဂှ် ဂွံလဝ်တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရောၚ် ဌာနဝန်ဇၞော်လလောၚ်ပရိုၚ် (MOI) တၠအဝဵုပၞာန်ဂှ် လလောၚ်တြးလဝ်ပရိုၚ်ရ။ သ္အာၚ်နူဂှ်ပၠန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) မေန်အံၚ်လှိုၚ် အာစိုပ် ဇရေၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ထာဲ (သေံ) တုဲ ဂၠိုက်ဂၠါဲမံၚ် ပၞော်တိတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။
ပ္ဍဲတ္ရဲအာဇြဳယျာန် ပေၚ် (၅၉) သၞာံ ဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ရဲ (၈) ဂှ်လေဝ် တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ ပလံၚ်ဗစိုပ် လိက်သဝဏ် ဇရေၚ်ဂကောံအာဇြဳယာန်တုဲ ထ္ၜးတဴ နဒဒှ်အလဵုအသဳဍုၚ်ဗၟာ လုပ်သၞောဝ်မွဲကီုရ။ ဆ္ဂး မွဲလ္ပာ်ဂှ်လေဝ် “ဟိုတ်နူအလဵုအသဳတၟိ မမံက်တိတ်နူ ပေါဲရုဲမာဲဂှ် နွံတဴကၠုၚ်ဂှ်ရ အခန်ကဏ္ဍကလုတ်တၟေၚ် (အာဇြဳယာန်) ဂှ် ဗွဲတၟေၚ် ဟွံမွဲကီုတုဲ ဟွံဒးခန်ကၞက် ကလုတ်တၟေၚ်တၟိရောၚ်” တၠအဝဵုပၞာန်တံ ထပ်တုဲ လလောၚ်တြးလဝ် နွံရ။ တၚ်ဏံဂှ် ဒှ်တၚ်ခၠေဝ်သှ် ကုအာဇြဳယာန်တုဲ ဒှ်လဟီုမွဲဗီု ကမၠောန်မွဲဗီု တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံရ။
ပရေၚ်ပြံၚ်အာရီု ဒၠုမတ်
ပဋိပက္ခပၞာန် ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ကၠုၚ်ခဍၚ် သက်သဳဒုဟ်ရာဇဝတ် တၠအဝဵုပၞာန်တံ မံက်တိုန်ခဍၚ်ရ။ တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ ပွမဂစိုတ်ဒယိုၚ် ဗ္တိုက်ကၠုၚ် လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ကီု၊ ဒပ်ပၞာန် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂစိုတ်ဒယိုၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်ကီု သာ်ဝွံ နသက်သဳခိုၚ်ၚ်ကၠိုက်က် ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဂွံလဝ်တၚ်ဂၞၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။ သွက်ဂွံကေတ်အရေဝ် တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံမာန်မ္ဂး သက်သဳဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒှ်ကြက်ရ။
သက်သဳဂမၠိုၚ် အဃောမစိုပ်ကၠုၚ် လ္တူစၚ်ကုလသမဂ္ဂတုဲဂှ် ညးမဂြိပ်ဒဴ နူတွဵုရးဍုၚ်ရခေၚ်မွဲက္ဆံၚ် ညးမစိုပ်မံၚ် ဍုၚ်မလေဝ်ယှာတံဂှ် ညံၚ်ဂွံစဴစိုပ်ဌာန်ဒေသမာန်ဂှ် ဒုၚ်ဖျဴရေၚ်တၠုၚ်အာရောၚ် လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တံ လလောၚ်တြးကၠုၚ် လွာဲဂှ်ရ။ ဟိုတ်မိက်သ္ဂောံပါဲဓလေတ် နူပရေၚ်ကေတ်အရေဝ် သွက်ဒုဟ်ရာဇဝတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ပြံၚ်ကၠုၚ်အာရီု နကဵုဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်ဂှ် သွက်ဂွံဒၠုမတ် ဍုၚ်မ္ၚးတံဟေၚ်ရ။
ပရေၚ်အသုဘဂမၠိုၚ် ကၟာတ်လဒဵုဟွံကၠေံ
တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံဝွံ မိက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်အပ္ဍဲဍုၚ် ကေုာံ မိက်ဂွံဆက်ထိၚ်အာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အပ္ဍဲဍုၚ် အကြာပရေၚ်ကြေပ်ဂြတ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ညံၚ်သ္ဂောံကၠုၚ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ် အပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ်လေဝ် စန်ဒက်တဴ ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲတရဴ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် တၠအဝဵုပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ် စိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်ထာဲ (သေံ) ဂှ်လေဝ် တက်လဝ်ကျာ ပရေၚ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်ကီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆ္ဂး တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) မဒှ်ဂကောံ ဟွံဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူဍာ်ၜဳ အကြာဍုၚ်ၜါလ္ပာ် မကၠိခန်မံၚ် ကေုာံ ဍာ်ဟွံသ္အးဇ္ၚးတံဂှ်ရ လ္ပဝိုတ်ကၠေံထောံပရေၚ်ဏံညိဂှ် ဂကောံမှာဇန်ထာဲဂမၠိုၚ် အာတ်မိက်တဴ ကုအလဵုအသဳထာဲ (သေံ) တံရ။
ဆဂှ်ဟွံက ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ်လေဝ် စပ်ကဵုကိစ္စ ဂကောံခရက်ဍာဲဂၠးကဝ် (ICRC) အာဆဵုလဝ် ဒေါ်အောၚ်ဆန်းစုကြည်တုဲ ညံၚ်ဂွံဗလးကဵု (ဒေါ်အောၚ်ဆန်းစုကြည်) ဒတုဲဂှ် ဥက္ကဋ္ဌအာဇြဳယာန် အာတ်မိက်လဝ်ရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဏံတုဲ လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ ဒုၚ်တဲဟွံမာန် တးပါဲလဝ်ရ။ ရံၚ်ကဵုပရေၚ်လ္တူတေံဂမၠိုၚ်တုဲ တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံဂှ် စပ်ကဵုကိစ္စပွဳူသဘာဝကီု၊ စပ်ကဵုကိစ္စပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကီု စပ်ကဵုကိစ္စလဵုဒှ်ဒှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုအဝဵုစၟိန်ပြမာန်တုဲ ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုလုပ်ဍုၚ် ကုဂကောံမလ္ၚတ်မၚ်ဗဵုနာနာတံရ။ ဆ္ဂး ပရိုၚ်တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ မကလိလောန်လဝ် ကမၠောန်ပပ်ပဳယုတ်မာ (ဝါ) ပရေၚ်အသုဘတံဂှ် တၠအဝဵုပၞာန် (ဗၟာ) တံ ကၟာတ်လဒဵုဟွံမာန်ရ။
နိဂီု
သရောပ်တုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး သုၚ်စောဲ မအရေဝ်ကျေဝ်ဝ်တုဲ ပွမတက်ကျာကီု ပွမပ္တိတ်မံၚ် လိခ်လလောၚ်တြးတံကီုဂှ် သောၚ်ကလးကဵု ပဋိပက္ခဍုၚ်ဗၟာ ဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ကလုတ်တမာန် ဗျူဟာရာဇာဒုတ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဍာ်ဇမၠိၚ် ဟွံသေၚ်ရ။ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ အပ္ဍဲအခိၚ်ကျဗြမ်မံၚ်နာနာသာ်ဂှ် နဗျူဟာစှ်ေစှ်ေ ဒှ်သွက်ဂွံတံၚ်အခိၚ်ဟေၚ်ရောၚ် မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
