နိဒါန်
အလဵုသဳပၞာန်ဝွံ ကြဴနူပေါဲရုဲမာဲ သၞာံ(၂၀၂၅) တုဲ စၟတ်သမ္တီသ္ပဒတန်ကၠုင် အလဵုသဳတွဵုရးတၟိ ပ္ဍဲပေါဲကောမ်ဓရီု အလန်တတိယ မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၆) ဂိတု ဨဗြဴ စၟတ်တ္ၚဲ (၇) ဂှ်ရ။ ဟွံတၞဟ်ခြာကဵု အလဵုသဳတွဵုရး ကံင်ဇြဳပၞာန်တေအ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် နတဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်အလဵုသဳတၟိ တွဵုရးဍုင်မန်မွဲကီုရ။ ပ္ဍဲလိက်ဏအ်ဝွံ ကဏ္ဍအမာတ်မန် မပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအလဵုသဳတၟိဂှ်ကီု၊ အကာဲအရာဍာ်ဒကေဝ်ညးတအ် ကောမ်ကု တင်ကော်ဆော သ္ဒးဆဵုဂဗ ပ္ဍဲစက်ယန်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကံင်ဇြဳပၞာန်တအ်ကီုဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာကဵုရောင်။
အလဵုသဳတွဵုရးဍုင်မန် အလန်တတိယဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် သကိုပ်ပၞာန် အံင်တာန်ဥု က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ညးစၞးနူဒပ်ပၞာန်၊ ဗော်ဇာဒိသိုၚ် (USDP) ကောမ်ကု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် (MUP) တအ် ပံင်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ်ရ။ အလဵုသဳတွဵုရး အလန်ဏအ်ဂှ် ရံင်နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး အာဒၟံင်နဒဒှ် “ဒြဟတ် ပံင်ကောမ် ပိဂကောမ်”ကီုလေဝ် ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်စက်ယန် တၠအဝဵုပၞာန် ရပ်လဝ်ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရောင်။
စုတ်လဝ် ညးစၞး ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲဂကောမ်အလဵုသဳဂှ် ဟိုတ်မိက်သ္ဂောအ်ထ္ၜး ဒြဟတ်ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် ပူဗိုင်နွံတုဲ ဒှ်”အယာံမာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်”မွဲဟေင် သ္ဂုတ်သွာတ်မာန်ရ။ ဆ္ဂး ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗီုဏအ်ဂှ် ၜိုတ်လဵု စိုပ်ကၞောတ် လ္တူပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောမ်ကု ပရေင်ဂီုကၠီု မနွံပ္ဍဲတွဵုရးမာန်ဂှ် ဒှ်တင်သၟာန်မွဲရ။
ဝန်ဇၞော် ပရေင်ကိုန်စဳမာန် ကဵုပရေင်ဘဏ္ဍာ နာဲလျးတၟး
နာဲလျးတၟးဝွံ ကေင်ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်ကေင်ကာခရိုင် ၜိုတ်စှ်သၞာံ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ကေတ်ကၠုင်လဝ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ဒဳမိုဝ်ကရေဇြဳအလုံရးမန်၊ ဗော်ကောန်ဂကူမန် ကောမ်ကု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ် နဒဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ(၁)တုဲ ဒှ်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဝှ်ကြံင်မွဲရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၁) ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဂှ် ကေတ်ကၠုင်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ်ကောမ်ဂကောမ် ကံင်ဇြဳတွဵုရး ကောမ်ကု ဝန်ဇၞော် ဌာနပရေင်ပိုန်ဒြပ်တွဵုရးဍုင်မန် အတိုင်ပၟိက် ကံင်ဇြဳပၞာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ဆဵုဂဗညးတေအ် မပ္တမ် ပရေင်ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောမ်ကု အလဵုသဳတွဵုရးတအ်ဂှ် ဒှ်အထံက်ပင် သွက်သ္ဂောအ် ပညဳပညပ် အကြာအလဵုသဳ ကဵု ဂကောမ်ရပ်လွဟ်မန်တအ်မာန်ရ။
တုဲ ပွမကဵုတဆိပ် ကုနာဲလျးတၟး”ဝဏ္ဏကျော်ထင်”ဂှ် ထ္ၜးဒၟံင် ဓဝ်ပတှ်ေအလဵုသဳပၞာန် ၜိုတ်လဵုပတှ်ေဒၟံင် လ္တူညးတေအ်ရောင်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။ မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ဒှ်ပွမရုန်ဂ္စာန် ညံင်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် သွက်သ္ဂောအ်လုပ်သၟဝ်တဲ အလဵုသဳပၞာန် မလုပ်သၞောဝ်ဂှ်လေဝ် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။
ကဏ္ဍဝန်ဇၞော် ဌာနထိင်ဒဝ်သံယံဇာတ ကောမ်ကု ပွဳူသဘာဝ
ညးမဒှ်ကၠုင်ဝန်ဇၞော် ဌာနဝန်ဇၞော်ထိင်ဒဝ်သံယံဇာတ ကောမ်ကု ပွဳူသဘာဝ မိလွဳညာဏ်ဝွံ ဒှ်ညးမဆဵုဂဗတတ်ထပါ်ကၠုင် နဒဒှ် ညးကေင်ကာဗဟဵုပရေင်ပညာ သၟဝ်တဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကောမ်ကု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်တအ်ရ။ မွဲနဲတုန် ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးဗြဴ ကောန်ဂကူမန်တအ် မတီဂၠိုင်ရ။
ပကတိမ္ဂး ဝန်ဇၞော်ဌာနထိင်ဒဝ်သံယံဇာတ ကောမ်ကု ပွဳူသဘာဝဝွံ သ္ဒးဓမံက်ရုပ်ရဴ လၟေၚ်ကမၠောန်သၟဝ်တေံရ။
(၁) ပွမပတိတ်သံယံဇာတ မနွံပ္ဍဲတွဵုရး ကောမ်ကု ကိစ္စပွဳပွူသဘာဝတအ်ဂှ် ကောပ်ကာဲအာ အတိုင်မစၞောန်ပ္ညုင်လဝ်။
(၂) ပွမကောပ်ကာဲ သံယံဇာတဂှ် ဖျေဟ်မူဝါဒ သဇိုင်နဲပညာ။
(၃) ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ဆဵုဂဗ ဂကောမ်မၞိဟ်တုဲ ဂၠာဲသွဟ် ပရေင်သံယံဇာတ မဆောမ်လေင်တအ်ရ။
ပ္ဍဲလက်ထက် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော်တွဵုရးဍုင်မန် နာဲအံင်ကျဳတိင် စတုဲဓမံက်ကၠုင်ရုပ်ရဴ ရုင်ချးတၟအ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဘပဠဒၟံင် သၞောတ်ဂေဟတွဵုရးရ။ နကဵုအလဵုသဳဝွံ သွက်ပၟိက်ဓာတ်လလဳကီု သွက်ပရဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ပတိတ်ကၠုၚ်ဇြဟတ် ကဵုဇြဟတ်ဒရိုဟ်မာန်ဒၟံင်တုဲ နကဵုမိလွဳဟာန်ဝွံ အကြာ မူဝါဒဌာနကဵု ဇြဟတ်ဒရိုဟ်အလဵုသဳပၞာန်တအ် ဒှ်ကၠုင်ပေါဲပြိုင်ပကာန်မာန်ရောင်။
ပါဲနူဂှ်ပၠန် ဂကောမ်မှာဇန်မန်ကီု၊ ညးဒေသတအ်ကီုဂှ် ဒစဵုဒစးဒၟံင် ရုင်တၟအ်ချး မဒှ်ဂျိ သွက်တိဍာ်သဘာဝ ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ရ။ နကဵုမိလွဳဟာန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုဗော် ကောမ်ကု ပရေင်ဆဵုဂဗ ဂကောမ်မၞိဟ်တုဲ တာလျိုင် သွက်သ္ဂောအ်ရပ်စပ် ပြဝညးဍုင်ကွာန် မဆောမ်လေင်လဝ်နွံကီုလေဝ် ယဝ်ရ ဒတူလိုင် အတိုင်မူဝါဒအလဵုသဳမ္ဂး ဒှ်အာအရာဒစဵုဒစး ကုညးဍုင်ကွာန်မာန်ရ။
တင်ကော်ဆော အမာတ် (MUP) တအ် သ္ဒးဆဵုဂဗဂမၠိုင်
အလုံကၟိန်ဍုၚ်မွဲကီု သီုပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်မ္ဂး ပရေၚ်ကရေပ်ဂရတ် ကၠေင်စက်ဂှ် ဒှ်တင်ကော်ဆော ဇမၞော်အိုတ်မွဲရ။ အတိုင်တင်နင် ဌာန်ကွတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရးမည (RICE) မဂွံလဝ်မ္ဂး ညးဍုင်ကွာန် (၈၈) က္ဍိုပ်ကၠမ်ဂှ် သွက်သ္ဂောအ်ရာန်ကၠေင် ဝါတ်ဒၟံင်တုဲ (၁၁) က္ဍိုပ်ကၠမ်ဂှ် ကၠေင်စက်ပိုတ်ဒၟံင်ရ။ အတိုင် အလဵုသဳ မစၞောန်လဝ် စုမ်/မဂှ် ပ္ဍဲနတဲ ဟွံစိုပ်ကၞောတ်တုဲ ညးဆေင်ကၠေင်တအ်လေဝ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်အိုတ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပရေင်ကောပ်ကာဲဝန်ဇၞော် ကောမ်ကု ဓဝ်ပတှ်ေ ညးဍုင်ကွာန် အောန်စှ်ေဒၟံင် လ္တူဩဇာညးတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
အလဵုသဳတွဵုရးဍုင်မန် အလန်တတိယဏအ် ဒၞါဲသကိုပ်ဝန်ဇၞော်ကဵု ဝန်ဇၞော်တအ်ဂှ် ပၞာန်တအ်ဂွံလဝ်ဒၞါဲဂှ်ရ ပ္ဍဲဗွိုင်စက်ယန်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ပၞာန်မအာက္ဍိုပ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင်တင်ကော်ဆော ကုဝန်ဇၞော်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရောၚ်။
နိဂီု
ပ္ဍဲအလဵုသဳအလန်တတိယဏအ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် (MUP) ပါလုပ်ကၠုင်ဂှ် သွက်ဗော်မ္ဂး ပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗော်ကီု ပရေင်ဆဵုဂဗအုပ်ဓုပ်တအ် နွံကီုလေဝ် နတဲဂှ် တင်ကော်ဆောတအ် ဂၠိုင်ဒၟံင်ရ။ မူဝါဒဗော်ညးတံ လးလဝ်တံဂှ် ဓမံက်အာရုပ်ရဴ မာန်-ဟွံမာန်တံဂှ် ဆေၚ်စပ်မံၚ် လ္တူဍာ်ဒကေဝ် ညးမဂွံလဝ်ခုၚ် (ဝါ) ဝန်ဇၞော်တအ်ရောၚ် ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူဗွိုင်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်တံဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အကြာဗွိုၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်ဏအ် ၜိုတ်လဵု ညးတအ်ချဳဓရိုင်မာန်ဂှ် ဒှ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ပြဿနာ မဒှ်ဒၟံင် နတဲ ညံင်ရဴပြဿနာကၠေင်စက်တအ် ညးတအ် သှ်ဒလာဲကဵု ဟွံမာန်မ္ဂး ကဏ္ဍညးတအ်ဂှ် ဒှ်အာ ဆပယျေဝ်ကုစက်ယန် အုပ်ဓုပ်ပၞာန်ဓဝ်ဟေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝန်ဇၞော် (MUP) တအ် လုပ်ကၠေံ ပ္ဍဲစက်ယန်ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵုအသိင်တုဲ သွက်သ္ဂောအ်ဓမံက်ရုပ်ရဴ မူဝါဒမဖျေဟ်လဝ် လ္တူစက္ခူဂှ်ဟွံက သ္ဒးဓမံက်ရုပ်ရဴသောၚ်ကလး ပရေၚ်ခက်ခုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်ဟေၚ် ဒှ်အဓိက စှ်ေသၞောတ်ရောင်ဂှ် မ္ဒးပ္တိန်ထ္ၜး အုပ်ကၠေအ်နိဂီုရ။
