နိဒါန်
ဗီုပြင်ဆိုက်ညောန်ကြုက် လ္တူကၟိန်ဍုင်မျာန်မာဝွံ အကြာ ဨဗြဴ (၁၅) ကဵု လဒေါဝ်ဂိတုမေဂှ် ဟွံခယျလဝ်မွဲသာ် ပြံင်သၠာဲအာရ။ နူတမ်တေအ် ပေကျေန်ဝွံ နဒဒှ် ညးခါတ်ကာဲ နူဇမ္ၚောဲကီုလေဝ် ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ပြံင်အာနဒဒှ် ညးမထံက်ဂလာန် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ ပေင်ပေင်ရ။ အဃော သမဂ္ဂယူရောပ် (EU) ကေုာံ အာဇြဳယျာန်တအ် ပလေဝ်ပလေတ်လဝ် သွက်သ္ဂောအ်ကြာပ် တၠအဝဵုပၞာန် နကဵုသၞောဝ်ဥပေဒေဂှ်ရ ဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ၚးကြုက် ဝမ်ယိဝွံ ဨဗြဴ (၂၅) ဂှ် ကၠုင်စိုပ်လဝ် နေဗျဳဒဝ် (နေပြည်တော်) ရ။ တရဴဏအ်ဂှ် ဒှ်ပရိုင် ပရေင်ညိင်ဝပ်အကြာဒေသေ ကေုာံ ဟိုတ်နူ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကြုက်တအ်တုဲ ကြုက်တအ် ထံက်ဂလာန် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ပိုတ်ပိုတ်ရောင် ဟီုဂွံရ။ သ္ၚဳဂၠိပ်ပရေင်ဒဒှ်ဏအ်မ္ဂး တၠအဝဵုပၞာန်တအ် သွက်သ္ဂောအ်တတ်ထပါ် နူပွမကရေပ်ကၟိန်ဍုင်ဇဳ ကေုာံ ပွမဟဳကြင်ဒၟံင်တအ်ဂှ်တုဲ ကြုက်တအ် ဍေဟ်ရပ် ပရေင်ဆက်ဆောမ်ဝံသ “ပေါက်ဖော်”တုဲ သာ်လဵုဍေဟ်တအ်ရီုဗင် ကဵုဒၟံင်ရောဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးကဵုဏာရောင်။
ဒတူလိုင် ပရေင်ကလုတ် ကဆံင်သၠုင် – တရဴဝမ်ယိ
ပ္ဍဲကဵုလိခ်ပရေင်ဏအ် မိက်သ္ဂောအ်ပတိုန်ထ္ၜးဏာ နကဵုမဏ္ဍိုင်အဓိကဂှ်မ္ဂး ပရေင်ဆဵုဂဗ မေန်အံင်လှိုင် ကဵု ဝမ်ယိတအ်ရ။ တရဴဏအ်ဂှ် ဒှ်တရဴကၠုင်သၟးသၟး ဟွံသေင်၊ သွက်သ္ဂောအ်ပစၟတ်သမ္တီ အလဵုသဳပၞာန်တၟိ မမံက်တိတ်နူ ပေါဲရုဲမာဲအလီ မကၠောန်လဝ် နူကၞောတ်သၞာံ (၂၀၂၅) စိုပ်တမ်သၞာံ(၂၀၂၆) တအ်ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲလိခ်လလောင် ဌာနဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ၚးကြုက် (FMPRC) ဂှ်ဝွံ ပေါဲသဳကၠဳဏအ်ဂှ် သွက်သ္ဂောအ်ပခိုင် ပရေင်ဆာန်ကၟိန် အကြာၜါဍုင်ကီု၊ သွက်သ္ဂောအ်ဂၠါဲ ပရေင်ညိင်ဝပ် မကိတ်ညဳ ကုကောန်ဂကူမျာန်မာတအ်ကီု ရဴဝွံ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ကုဝေါဟာရ်ပရေင်ကလုတ်ရ။ ဟိုတ်မကၠောန် ပေါဲသဳကၠဳ ပ္ဍဲနေဗျဳဒဝ်ဂှ် ကြုက်ဝွံ ထံက်ဒၟံင်ဂလာန် ကုတၠအဝဵုပၞာန်တအ်ရောင် ဟီုစဂွံရ။ ဗွဲတၟေင် အတိုင် မူဝါဒကြုက်မဆေင်စပ် ကုမျာန်မာ “တင်မထံက်ဂလာန် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် (၃) တင်”ဂှ် “ပွမထံက်ဂလာန် သွက်သ္ဂောအ်ကွာ်အာ အတိုင်ဍာန်မအံင်ဇၞးဖောအ်ဗြေဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ထံက်ဂလာန်တုဲ မကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာကၟိန်ဍုင်မျာန်မာ၊ ပွမထံက်ဂလာန် အဝဵုကၟိန်ဍုင်ပြမာန်၊ ပရေင်ဂီုကၠီု ကောမ်ကု တိဍာ်သ္ဂောအ်တန်တဴ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်မာန်၊ ပွမထံက်ဂလာန် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်၊ ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် သ္ဂောအ်ညဳသာ ကောမ်ကု သ္ဂောအ်ဒှ်သဟဇာတပူဂဵုတအ်မာန်” ရဴဝွံပါလုပ်တုဲ ပေကျေန် စကာထောအ် နဒဒှ် သွက်သ္ဂောအ်စဵုဒၞါ နူရာဇဝတ်ပၞာန်ရ။
ပတိုန်အသိင် စင်္ကြန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကြုက်-မျာန်မာတုဲ ပေကျေန်တအ် ပတိတ်ကၠုင်ပရဲ
တင်အဓိက ဒုတိယဂှ် ဒှ်ကိစ္စ သွက်သ္ဂောအ် ပလုပ်လမျီု စင်္ကြန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်(စီးပွါးရေးစင်္ကြံ) ကြုက်-မျာန်မာတုဲ ကၠောန်ကၠုင်ပရေင်ကဵုကေတ် ကုကံင်ဇြဳပၞာန်ရ။ ပေါဲသဳကၠဳ မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲနေဗျဳဒဝ် ဨဗြဴ (၂၅) ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် ကေင်ပလဝ် ကတိကဝတ်အကြာၜါဍုင် အရာဟွံဂွံချိုတ်ပၠိုတ်ဏီတအ်ဂှ် ပထောအ် နဒဒှ်အရာသ္ဒးဗဒှ် နတဲရ။
ပ္ဍဲလိခ်ဒုင်စဳရေင် ဌာနဝန်ဇၞော်ကံင်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်နူပ္ဍဲဍုင် ဟွံညိင်ဝပ်တအ်တုဲ အရာမနွံသၟဝ် စင်္ကြန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ် မပ္တမ်ပရေင်ပံင်ကောမ်၊ ပွမဖန်ဖက်လ္ၚဵုတအ် ဒးဒေါအ်ဇူလဝ်ဂှ်ရ သွက်သ္ဂောအ်ဆက်လမျီုပၠန်ဂှ် ညးၜါလ္ပာ် ကေတ်လဝ်တင်တုပ်စိုတ်ရ။ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် သွက်သ္ဂောအ်အဝဵုတန်တဴအာပၠန်ဂှ် ကံင်ဇြဳပၞာန်တအ် သၠာဲထောအ် ကုအရာညးဍုင်ကွာန်တအ် မတးပါဲလဝ် ညံင်ပရေင်သိုင်ခၞမ်ကၟိန်ဍာ် (မြစ်ဆုံစီမံကိန်း)၊ ပၞော်ကြုက်သွက်သ္ဂောအ်တိတ် မှာသၟိတ်အိန္ဒိယတုဲ သွက်သ္ဂောအ်ဖံက်အာ ဂၠံင်ကွဳပၟတ် အဝ-မူဇြာ-ကျံက်ဖျူ (မန္တလေး-မူဆယ်-ကျောက်ဖြူ) တအ်ရ။
တရဴဝမ်ယိဏအ်ဝွံ ထ္ၜးဒၟံင်လစွံစိုတ်ပေကျေန် လ္တူကရေပ်ဂရတ်မျာန်မာရောင် ဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဖိုလ်ဂှ် ပရေင်ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်တအ် နွံဒၟံင်ကီုလေဝ် သွက်သ္ဂောအ်စဵုဒၞါ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍေဟ်တအ်တုဲ ဗ္ဒကၠုင်ညးမဂွံလဝ်အဝဵုဍုင်(ဝါ) တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာရ။
ပရေင်ညိင်ဝပ်ပယျဵု ကောမ်ကု ယှအ်ဖျေအ်ရာဇဝတ်ၜက်ပယျဵု
တင်တတိယဂှ်မ္ဂး ပညုင်ထ္ၜးမံၚ် ဍုင်ကဵု ဓဝိင်ပရေင်ဂီုကၠီု သီုၜါဍုင် ကောမ်ကု ပရေင်ဂရတ်ပေကျေန်တအ်ရ။ အလဵုသဳပေကျေန်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင်ဓဝိင် ဖေက်ထၞာန်ကၠုင်တိဍာ်ကြုက် မပ္တမ်ကျာဖျကီု၊ ပရေင်လီဠာန်လပှ်ကျာကီု၊ အမှုရာဇဝတ် မနွံမွဲဒမြိပ်ပယျဵုတအ်ကီုရ။
ပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗနေဗျဳဒဝ်ဂှ် ဝမ်ယိဝွံ ဗတိုက်ဖအောဝ်ကဵုလဝ်သတိ ကုမေန်အံၚ်လှိုၚ် ညးမဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်တအ် ပရူမဆေင်စပ်ကု ပွမဗ္တိုက်သရိုဟ် ဂကောမ်ရာဇဝတ် မနွံပ္ဍဲပယျဵုတအ်ရ။ သွက်သ္ဂောအ်ရော်ဂုဏ်ကြုက် မစဵုဒၞါလဝ် နကဵုပရေင်ကလုတ်ဂှ်တုဲ ပွမဗ္တိုက်သရိုဟ်ဂကောမ်ရာဇဝတ်တအ်ဂှ် ဓဝါဲဂှါဟေင် တုပ်ထောအ်စိုတ်ရ။
ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗ ဨဗြဴ (၂၅) ဂှ် “နကဵုမျာန်မာဝွံ အရာမဇီုကပိုက် ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကြုက် မနွံပ္ဍဲတိဍာ်မျာန်မာတအ်ဂှ် မုအရာလဵုမွဲလေဝ် ဟွံကဵုအခေါင်၊ ကောန်ဍုင်ကြုက် မနွံပ္ဍဲမျာန်မာကီု၊ သွက်ဂီုကၠီုပရေင်သိုင်ခၞမ်တအ်ဂှ်လေဝ် ရေၚ်တၠုၚ်အာရောင်” ထပ်ဟီုဂးလဝ်ရ။ ပရေင်မကဵုကေတ်ညးသကအ် “လှာဲဂတးပရေင်ဂီုကၠီု သွက်သ္ဂောအ်လုပ်သၞောဝ်”ဏအ်ဝွံ ဒှ်လက်သန် မဟာဗျူဟာမွဲရ။ ပရေင်ထံက်ဂလာန်ကြုက်ဂှ် ဂွံမးမးဟွံသေင်၊ ပဋိပက္ခ ဍုင်မျာန်မာတအ် ညံင်ဟွံသ္ဂောအ်ထၞာန်လုပ် ဍုင်ကြုက်ဂှ် တန်တဴဒၟံင်ကု ညးမဒုင်စကာကြုက် (တၠအဝဵုပၞာန်)တအ်ဟေင်ရ။
င္ၚုဟ်မးသ္ဒးကဵု သွက်သ္ဂောအ်ဒုင်စၟတ်သမ္တီ
ပ္ဍဲ (၂၀၂၆) ဏအ် ဂွံညာတ်ပရေင်ဆက်ဆောမ် မျာန်မာ-ကြုက်ဂှ် ဒှ်ပရေင်မကဵုကေတ်ညးသကအ် မဆေင်စပ် ကုပရေင်ဍုင်ကွာန်ပထဝဳ ကောမ်ကု မဆေင်စပ်ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဟေင်ရ။ ပေကျေန်ဝွံ ဗလးဏာကလုတ်ညးတအ် ဂွံအာနေဗျဳဒဝ်ဂှ် သွက်သ္ဂောအ်စဵုဒၞါပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍေဟ်တအ်တုဲ ဍေဟ်တအ်ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရဂကောမ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ်ဟေင် ဖန်ဇန်ကဵုမာန်ရ။
ဗွဲတၟေင် ကြုက်ဝွံ စကာဝေါဟာရ် “အဝဵုကၟိန်ပြမာန်” ကု “ဂီုကၠီုဂကူ”တအ်တုဲ သွက်သ္ဂောအ်တုန်ခၠေဝ် ဂရတ်အာဇြဳယျာန် ကဵု ရးပလိုတ်တအ် မပ္တမ် “ရာဇဝတ်ပၞာန်”တအ်တုဲ နကဵုဥပဒေ စဵုဒၞါလဝ် နဒဒှ်ကၟိုင်ဒဒၚ်မွဲရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပေါဲဝေင် မဇၞော် သွက်ကြုက် ဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။
ဟိုတ်နူ ထံက်ဂလာန်ကဵု တၠအဝဵုပၞာန်ဂှ်ရ ကြုက်ဝွံ သ္ဒးဒုင်တးပါဲကၠုင် ကုကောန်ဍုင်မျာန်မာတအ်တုဲ အကြာဂကောမ်ရပ်လွဟ်တအ် စိုတ်ဓာတ်ပွမဒစဵုဒစး ကုကြုက်ဂှ် သာတုဲကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ကြုက်ဝွံဟွံညာတ် ပၟိက်ညးဍုင်ကွာန် မနွံပၟိက်ဒၟံင်ဒဳမိုဝ်ကရေဇြဳတုဲ သွက်ပိုန်ဒြပ်ဇကုမ္ဂး မုအရာလဵုမွဲ သ္ဒးကဵုကီုလေဝ် ရုဲစှ်ဏာ ပွမထံက်ဂလာန်ကဵု ကံင်ဇြဳပၞာန်ဟေင်ရ။
နိဂီု
ပရေင်ဆက်ဆောမ်မဟာမိတ် အကြာမျာန်မာ-ကြုက်တအ် ဇြဟတ်ဇၞော်ကၠုင် မွဲဝါပၠန်ဂှ် ဒှ်လတေင်ဆီအဓိက မဇီုကပိုက် ကုမဟာဗျူဟာ ရးပလိုတ်တအ် ပရေင်ကလုတ်သ္ဒးကြင်ဟဳတအ်ရ။ သွက်သ္ဂောအ်တုန်ခၠေဝ် အကာဲအရာဏအ်မာန်ဂှ် ကၟိန်ဍုင်ဇဳတအ် သ္ဒးပသမ္တီ ဒဒှ်ရ မျာန်မာဂှ် ပဋိပက္ခကၟိန်ဍုင် သၟးဟွံက သီုဒှ်ဒၟံင် ဒၞါဲသၠဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကြုက် မနွံကဵုမဟာဗျူဟာ(ဝါ) ဒှ်ဒၞါဲ သွက်သ္ဂောအ်သၠဲတိဍာ် မခိုဟ်မွဲရောင်။ ဗွဲတၟေင် ဥက္ကဋ္ဌအာဇြဳယျာန်ကီု ဂကောမ်ဇြဟတ် အကြာဒေသတအ်ကီု ပရေင်သိုင်ခၞမ် ဂၠံင်ဇၞော် (BRI) ဂှ် ညံင်ဟွံသ္ဂောအ်ဒှ်ကၠုင် ဇျှရာံ သွက်ပရေင်အုပ်ဓုပ်ညးဍုင်ကွာန်မဍာံဇေတ်ဂှ် လ္တူကိစ္စ “ပရေင်ညိင်ဝပ် ပ္ဍဲဒေသ”ဏအ် သွက်သ္ဂောအ်ဂၠာဲ ဂၠံင်ဍာန်မူဝါဒ မသ္ဒးဆက်ဆောမ် ကုကြုက်ရောင် ကဵုဏာကသပ်ရ။
