ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ လၟုဟ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်မံၚ် အလဵုသဳပၞာန်သီအဝဵုတံ မအာဝေၚ်တရဴအဆံၚ်ဍုၚ် ဇရေၚ်ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်တေံရ။ တၚ်ဏံဝွံ ဒှ်တၚ်ပွမဂိုတ်ဂ္စာန် ပၞာန်ဗၟာတအ် သွက်သ္ဂောံဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဍုၚ်မ္ရးတံရ။ ဒဵုကဵုလၟုဟ်မ္ဂး မပ္တံကဵု ဍုၚ်ကြုက် မနွံကဵုဒြဟတ်ဇၞော်၊ ဍုၚ်အိန္ဒိယျ ကေုာံ ဍုၚ်လဴ သာ်ဝွံ အလဵုသဳပၞာန်တံ အာလဝ် (၃) ဍုၚ်တုဲရ။ ပရူတရဴ က္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ် မအာဍုၚ်ကြုက် ကေုာံ ဍုၚ်အိန္ဒိယျဂှ် ပ္ဍဲကဵုလိက်ပရူ ❝ပရေင်လံင်ဝေင် နေပျဳဒဝ် အကြာနယူဒေလဳကဵု ပေကျေၚ်❞ ဂှ် ပ္တိုန်ထ္ၜးကၠုၚ်တုဲယျ။
တရဴတံဏအ်ဝွံ သွက်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာမ္ဂး ကလိဂွံမံၚ် ပရဲပရၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်သၟးဟွံက ပရဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မကော်ခဴ ပရေၚ်ချဳဓရိုၚ်ကလုတ်တမာန်ဂှ်လေဝ် အလဵုသဳပၞာန်တံ ကလေၚ်ပၠုပ်ကၠုၚ် လမျီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာ မခိုဟ်ကၠုၚ်မံၚ်ဂှ် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ ပ္တိတ်ကၠုၚ်သၟာန် စပ်ကဵုတၚ်ဒတူဒလိုၚ် ဂကောံအာဇြဳယာန်တံပၠန်ရ။
တၚ်ဟွံပေၚ်စိုတ် လ္တူတၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယာန်
ခြာဟွံလအ်ဏံ နူကဵုစၠတ်ထဝ်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ် တၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယာန် (၅) တၚ်ဂှ်ရ။ ဒံက်တာနန္ဒာလှမျေတ် နူဗော်ဇာဒဳသိုၚ်ဂှ် ဒှ်ညးမက္ဍိုက်ပ်ပ္တိုန်ထ္ၜးသဳကၠဳ စပ်ကဵုကိစ္စ တၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယာန်ဂှ်ရ။
“တၚ်လလောၚ်တြး အာဇြဳယာန် (၅) တၚ် (ASEAN Five-Point Statement) ဝွံ သွက်ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာမ္ဂး ပလီုပလာ်မံၚ် အဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်တုပ် ပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယာန်တုဲ ဗၠေၚ်မံၚ်ကဵု သ္ဇိုၚ်မူအာဇြဳယာန် မဟွံမွဲကဵုလုပ်ပထုဲ (စွက်ဖက်ခြင်း) ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်အပ္ဍဲဍုၚ်မွဲမွဲသၟးဟွံက တၚ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဟွံကိတ်ညဳမံၚ် ကုအကာဲအရာပကတိပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ဗၟာလၟုဟ်တုဲ အတိုၚ်မနွံပၟိက်ဂှ် ညံၚ်ဂွံသ္ၚဳဂၠိပ်ရေၚ်တၠုၚ်ကဵုညိ” သာ်ဝွံ ဒံက်တာနန္ဒာလှမျေတ် ပတိုန်လဝ်ဂလာန် ပ္ဍဲကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိုန်ဍုၚ် (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်) ရ။
ကြဴနူက္ဍိုပ်သကိုပ်တၠအဝဵုပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ် သီကေတ်လဝ်အဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၁) တုဲကၠုၚ်ဏအ်ဂှ် ဂကောံအာဇြဳယာန်တံလေဝ် မွဲကရောံကဵုဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံတုဲ ကေတ်ကၠုၚ်အရေဝ် လ္တူဍုၚ်ဗၟာရ။ ယၚ်တၚ်ဏံဟေၚ် ဒှ်တၚ်အာဇြဳယာန်တံ ကၠဟ်ပါဲလဝ် အခိုက်ကၞာရေၚ်တၠုၚ်လဝ် နကဵုစိုတ်ဓါတ်ဆန်ၜန်ညဳသာ လ္တူပရေၚ် စွံၚုဟ်မးဂကောံတံဂှ်ရောၚ် ဒံက်တာနန္ဒာလှမျေတ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ တၚ်တုပ်စိုတ် အာဇြဳယာန် (၅) တၚ် သွက်ဍုၚ်ဗၟာဂှ်လေဝ် နကဵုဆန္ဒတုပ်သၟဟ် ဂကောံအာဇြဳယာန်ဟွံသေၚ် နကဵုဆန္ဒဥက္ကဌအလန်အာဇြဳယာန် (အေန်ဒဝ်နဳယှာ) မွဲဟေၚ် ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရောၚ် သာ်ဝွံ ပတိုန်လဝ်ဒုဟ်ရ။
စပ်ကဵုတၚ်သဳကၠဳဒံက်တာနန္ဒာလှမျေတ်တုဲ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် ဆက်သဳကၠဳမံၚ် ဒဵုကဵုဂျူလိုၚ်မံက်ဏံတုဲ ညးမထံက်ဂလာန်သဳကၠဳလဝ် နွံ (၁၂) တၠရ။ ပါဲနူတၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယာန် (၅) တၚ်ဂှ်တုဲ
ကိစ္စဟွံသၟာန်ဆန္ဒ ဍုၚ်ဗၟာမွဲသာ် ပွမခါန်ကၞာတ်ထောံ ဥက္ကဌအလန် အာဇြဳယာန် ဖိလေပ်ပေန်ဂှ်ကီု၊ စပ်ကဵုကိစ္စဍုၚ်ဗၟာတုဲ ပွမဓမံက်ရုပ်ရဴ စက်ယန်မုက်ပိ (Troika) ဂှ်ကီု၊ ဍုၚ်အာဇြဳယာန်လ္ၚဵုတံ ပွမဆက်ဆောံတဴ ကုအလဵုသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (NUG) ဂကောံမဒးဒုၚ်လလောၚ်တြးလဝ် နဒဒှ်ဂကောံပ္ကီုပရာပ်ဂှ်ကီု သာ်ဝွံ ထံက်ထ္ၜးသဳကၠဳလဝ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
နိဂီု
သရုပ်ထောံမ္ဂး ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာဂှ် ကလိဂွံလဝ်တၚ်ထံက်ဂလာန် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူကဵုဍုၚ်ဒြဟတ်ဇၞော် ကြုက် ကေုာံ အိန္ဒိယျတံသၟးဟွံက နူဍုၚ်ရုယှာဂှ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီကီုရ။ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ နူကဵုဍုၚ်ပလိုတ်တံ ၜိုန်ကေတ်လဝ်အရေဝ် လ္တူအလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံကီုလေဝ် လ္ပာ်ဍုၚ်ဗမံက်တံဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵုမံၚ် အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ခိုဟ် သွက်အလဵုသဳပၞာန်ရောၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာသာ်ဏံဂှ် အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ မိက်ဂွံကလိဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဂကောံအာဇြဳယာန်တံကီုလေဝ် နူလ္ပာ်အာဇြဳယာန်တံ ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီဏီရ။
ပၞောဝ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ် မၞုံပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယာန် (၁၁) ဍုၚ်ဂှ် ဍုၚ်မပၠံၚ်ဗ္စိုပ်လဝ် လိခ်သဝဏ်ပ္တိုန်စရာဲ ကုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒှ် “သမ္မတ”ဂှ်မ္ဂး နွံ (၅) ဍုၚ်ရ။ ရံၚ်ကဵုသာ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံအာဇြဳယာန်ဝွံ စပ်ကဵုဍုၚ်ဗၟာတုဲ ပရေၚ်ဒတူဒလိုၚ် တၞဟ်ခြာမံၚ်အိုတ်ရောၚ် ဟီုစဂွံရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ တၚ်အလဵုသဳပၞာန်ဗၟာတံ ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ် လ္တူတၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယာန်ဂှ်မ္ဂး အလဵုသဳပၞာန်တံ ကေတ်အခေါၚ်အရာ လ္တူဂကောံအာဇြဳယာန်တံ လစွံစိုတ်ဟွံတုပ်သၟဟ်ဂှ်တုဲ ဒှ်နဲကဲသၠဲပ္တိတ် သွက်ကလိဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဍုၚ်မ္ၚးတံရောၚ်ဂှ် မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
