ပြဝမတုန်ခၠေဝ် နူကၟိန်ဍုင်သေံ လ္တူပရေင်ဍုင်ကွာန်မျာန်မာ
နိဒါန်
ကၞောတ်သၞာံ (၂၀၂၆) ဏအ်ဝွံ ဒှ်ကာလ အကာဲအရာ မ္ဒးတတ်ထပါ် ညးအုပ်ဓုပ်တၟိ ကံင်ဇြဳပၞာန်မက္ဍိုက်ပ်လဝ် (ဝါ) အလဵုသဳတၟိ၊ စၠတ်ထဝ်တၟိ ကောမ်ကု တ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၟိတအ် နွံရ။ ပ္ဍဲကာလဏအ်ဂှ် အေန်ဒိယျ (India) ၊ ကြုက်စိန (China) ၊ အာဇြဳယျာန် (ASEAN) ကောမ်ကု ပွဳဗွိုင်ကၟိန်ဍုင်ဇဳတအ်ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်မျာန်မာတုဲ ပရေင်ကဵုအရီုဗင် မဆေင်စပ် ကုပြဝပရေင်ဟံၚ်ပြာ်မၞိဟ် ကောမ်ကု ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် မျာန်မာ မက္ဍိုက်ပ်ကေတ်တ်ဂှ် ညံင်သ္ဂောံမံက်ကၠုင်မာန် ဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် ပၞောဝ်ကဵုပြဝမတုန်ခၠေဝ် ကၟိန်ဍုင်ဇဳဂှ် ပရေင်ဆိုက်ညောန်ကၟိန်ဍုင်သေံ လ္တူကၟိန်ဍုင်မျာန်မာ ဒုင်သဇိုင်ဒၟံင်ကဵု ပြဝမဒှ်ဒၟံင်နတဲရောင်ဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ရ။
ပ္ဍဲတမ်လိခ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဏအ်ဝွံ ပြဝကၟိန်ဍုင်သေံ မဆိုက်ညောန်ဂှ် ဒှ်သမ္တီ နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟာ။ ဗၞိက်ပယျဵုကဵု ဟိုတ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဟာ တၚ်နၚ်ပါ်ပါဲသာ်ဝွံ ပါလုပ်မံၚ်ရ။ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူပဋိပက္ခကၟိန်ဍုင်ဇဳတုဲ ဒှ်ကၠုင်အခက်ခုဲပရေင်ဂီုကၠီုမၞိဟ် ညံင်ရဴကရေပ်ဂရတ် ကၠေင်ဍေန်တအ်ကီုဂှ် ရံင်ကျောဝ်သွာင်နာနာတုဲ သ္ၚဳရံင် လဂါံကၟိန်ဍုင်သေံရောင်။
ဗွဲခမၞောန်
ခြာဟွံလအ်ဏီဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်မျာန်မာကီု သီုကၟိန်ဍုၚ်သေံ ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ သီုၜါဍုၚ်တုဲ အကာဲအရာကော်မံၚ် စၠတ်ထဝ်တၟိ တုပ်သၟဟ်ဒၟံင်ဂှ်ရ ကၟိန်ဍုင်သေံဝွံ ဖျေဟ်ဗျူဟာတုဲ ပြဝမစှ်ေနတဲဟေင် ဆိုက်ညောန်ကၠုင်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။ ဗွဲတၟေင်ဂှ် အကြာညးက္ဍိုပ်ပ်ပၞာန် ၜါဍုင်ဂမၠိုင် ဆဵုညာတ်ကၠုၚ် နနဲတိုက်ရိုက် ပ္ဍဲရာဇာဌာနဳ နဝ်ပျဳဒဝ် (နေပြည်တော်) တေံရ။ အခိင်အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန်မျာန်မာ မပြံင်သၠာဲဒၟံင်ဏအ်ဂှ် အရီုကၟိန်ဍုင်သေံအဓိကဂှ် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ပယျဵုဒၞက်၊ ဗၞိက်ပယျဵုမဒေါံဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်သ္ဂောအ်ဆက်ကၠောန်အာကီုတုဲ ဒုင်သဇိုင်ဒၟံင် လတူဖဵု ပရေင်ဂီုကၠီု အကြာဒေသညးတအ်ရောင်။
ပြဝမစၟတ်သမ္တီ နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောမ်ကု ပရေင်ဆက်ဆောမ် ကလုတ်ပၞာန်
ဂိတုမာတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၁၈) ဂှ် ကလုတ်ပၞာန်ဍုင်သေံ ညးမဒှ်သကိုပ်ပၞာန်သေံ General Ukris Boontanondha ဝွံ ကၠုင်ဆဵုဂဗ ကုသကိုပ်ပၞာန် မေန်အံင်လှိုင်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗဂှ် ဖက်ဆောသကိုပ်ပၞာန် General Chitchanok Nujjaya ကောမ်ကု ကလုတ်ပၞာန်သေံ မဆေင် ကုဍုင်ဗၟာလေဝ် တိုန်စိုပ်လဝ်ကီုရ။ ညးမကဵုကသပ် ကုဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ၚးသေံ မၞုံယၟု H.E.Kallayana Vipattipumiprates လေဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် (၁၉) ဂှ် ကၠုင်ဆဵုဂဗလဝ် ကု ဥက္ကဋ္ဌစၠတ်ထဝ်ညးဍုင်တၟိ နာဲဃေန်ယဳ ကောမ်ကု သီုဒု-ဝန်ဇၞော် ဌာနဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ၚး နာဲဂဝ်ဂဝ်ဂျဝ် (ဦးကိုကိုကျော်) တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲဖူကေတ်ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ၚး ၜါဍုင်တအ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳလဝ် ညးသကအ်နွံရ။ ပရေင်ဆဵုဂဗတံဏံဂှ် အလဵုသဳတၟိ မမံက်ကၠုၚ် နူပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅) ဂှ် သေံတံ သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်အလဵုသဳ လုပ်သၞောဝ်မွဲဟာ သွက်သ္ဂောံပတိတ်သၟာန် ဒှ်ကၠုၚ်ရ။ မျာန်မာကီု သေံကီု ပ္ဍဲဍုၚ်ၜါဏံ ဒဒှ်ရပေါဲရုဲမာဲ တုဲဒှ်အာ ဗွဲမအံင်ဇၞးတုဲ အကာဲအရာကော်မံၚ် စၠတ်ထဝ်တၟိတံဂှ် ကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ၜတ်ကၞာတ်သဳသၠဳမံၚ် ပ္ဍဲကဵုပေါဲဆဵုဂတံဂှ်ရ။ ရံၚ်ကဵု ပရေၚ်တၠုၚ်လအာ ဒပ်ပၞာန်သေံမ္ဂး သွက်သ္ဂောံသ္ပစၟတ်သမ္တီ အလဵုသဳတၟိ မျာန်မာ ဟွံသေၚ်၊ စပ်ကဵုပယျဵုဒၞက်ကီု စပ်ကဵုကိစ္စကျာဖျ (ပရေၚ်လံၚ်ဝေၚ်လီဠာန်လပှ်ကျာ) ဂှ်ကီုတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဍုၚ်ၜါတံ သွက်သ္ဂောံပံၚ်တောဲအာမာန်တုဲ ဒှ်လဂါံဗဂဵုလဟဵုပတိုန် ပရေင်ကလုတ် အကြာပၞာန်ၜါလ္ပာ်ရောင် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။
ပရေင်ဂီုကၠီုပယျဵု၊ ပရေင်ကူသာန်ဗၞိက် ကောမ်ကု ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်
ပရေၚ်ဆိုက်ညောန် ကၟိန်ဍုၚ်သေံဝွံ ဆၜိုတ်ပရေင်ကလုတ်သၟးဟွံက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောမ်ကု ပရေင်ဂီုကၠီုပယျဵုလေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ ပြဟ်ဟ်ဏအ် ဟိုတ်နူ ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲပယျဵုမျာန်မာ-သေံကီု၊ ဟိုတ်နူဂကောံရပ်လွဟ်တအ် အုပ်ဓလီုလဝ် တိဍာ်မၞုံပယျဵုဍုၚ်သေံတအ်ဂှ်ရ ပရေင်ကူသာန်သွံရာန် ပယျဵုဍုၚ်ၜါမ္ဂး ဒေါံဇူလဝ်တုဲ င္ၚုဟ်မး ဂၠိုင်ကဵုအသင်ဃဲလေဝ် မ္ဒးဆောံလေၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဒၞါဲကူသာန်ဗၞိက် ပၟိက်ဇၞော်အိုတ် မၞုံပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ကရေင်ကီု ဒေသပၠံင်သၟုဟ်ဓာတ် မၞုံပ္ဍဲရးဒေသဇၞော်တၞင်ဩဳတအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ်ရ ဇီုကပိုက်ဒၟံင် ကုပရဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍုင်သေံ တိုက်ရိုက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲပေါဲသဳကၠဳဂှ် ကဵုဖျုန် ကုပရေင်ၜိုဟ်လလမ် ပယျဵုဒၞက်တုဲ သဳကၠဳကၠုင်လဝ်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီု နသဘဴယုတ္တိမ္ဂး သေံဝွံ ဆိုက်ညောန်ကၠုင် ကုမျာန်မာဂှ် ဟိုတ်နူပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဵုပရေင်ညိင်ဝပ်ပယျဵုဟေင်ရ။
ဖဵုပရေံ ဇီုကပိုက်ကၠုင် လ္တူဒေသမန်
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒၞါဲကူသာန်သွံရာန်ပယျဵု မျာန်မာ-သေံ ဟွံမွဲတိုက်ရိုက်ကီုလေဝ် ဒှ်ဒေသမဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဒၞါဲကူသာန်သွံရာန်အဓိက မပ္တမ်တွဵုရးကရေင် ကဵုရးတၞင်ဩဳရ။ ဟိုတ်နူ ပေါဲဗတိုက်အဳရာန်တုဲ ညံင်ကၟိန်ဍုၚ်မျာန်မာကီု ကၟိန်ဍုၚ်သေံလေဝ် ပရေၚ်နွံပၟိက်ကဵုကၠေင်ဍေန် ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ဒေါအ်ဇူလဝ် ပရေင်သွံရာန်ကၠေင် အကြာဒေသပယျဵုတအ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုဒေသတအ်ဂှ် တိဍာ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ(ကျာ်ပိ)လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ တိဍာ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ တမ်ဒပ်လၟိဟ်(၅) ပါၚ်လုပ်ကွာန်ပလိုင်ဂျပါန် ကဵုပါၚ်လုပ်ကွာန်ဂူၜဴဂှ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၇) ဂှ် အလဵုသဳသေံတအ် ဃရတ်ကၠုင် ပရေင်လုပ်တိတ် ကေုာံ သီုပၠောပ်ပ္တိတ်ကၠေၚ်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ကၠေင်ဍေန် ဝါတ်ခါဲကီု ပရေင်ကပေါတ်နာနာ ဝါတ်ခါဲကီုတံဂှ် ဇီုကပိုက်ကၠုင် ကုညးဒေသမန်တအ်ရ။ ရံင်တင်နင်တဏအ်မ္ဂး ပရေင်မံင်စံင်စသုင် ကဵုပရေင်ဂီုကၠီုပိုန်ဒြပ် ညးမၞုံအကြာပယျဵုတအ်ဂှ် ၜိုတ်လဵုဒးဗ္ဒဒၟံင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပထဝဳဂၠးတိ ကောမ်ကု ပရေၚ်ပရံင်သၠာဲမူဝါဒတအ်ရောဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
နိဂီု
သရုပ်တုဲ သ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး ပရေင်ဆိုက်ညောန်ကၟိန်ဍုၚ်သေံ လ္တူပရေင်မျာန်မာဂှ် ဒှ်လဂါံ မဟာဗျူဟာနတဲရောင်။ အတိုင်အခါတ်ကာဲ ကဝက်သၞာံ (၂၀၂၆) ဂှ်မ္ဂး သွက်သ္ဂောံသ္ပ စၟတ်သမ္တီ အလဵုသဳတၟိ ဟွံသေၚ်၊ သွက်ပရေင်ဂီုကၠီုပယျဵုဒၞက်ကီု သွက်သ္ဂောံကလေၚ်ဂယျိုၚ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ပယျဵုမာန်တုဲ ရုဲစှ်ထောံ နဲကဲ ဆက်ဆောမ်တိုက်ရိုက် ကုညးမအုပ်ဓုပ်မံၚ် တိဍာ်မသၠဲလးတုဲ ဆိုက်ညောန်တဴ ပရေၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မျာန်မာရောၚ် မ္ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
