နိဒါန်
နူကာလ သၞာံ (၂၀၂၁) ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဗက်ဂှ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒေသကောန်ဍုင်အရေင်တအ် ပြံင်သၠာဲကၠုင် နကဵုအသိင်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်မန်လေဝ် ပရေင်ရပ်လွဟ်၊ ပရေင်ဝှေတ်ဒရာ ကောမ်ကု ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်သ္ဇိုင် လ္တူပေါဲရုဲမာဲတအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူအကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် မပြံင်သၠာဲကၠုင်ဏအ်တုဲ ဂကောမ်ပၠန်ဂတးမန်တအ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံင် သွက်သ္ဂောအ်ချူဓဇက် “ချာတာပၠန်ဂတးမန်” ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်မ္ဂး မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နဒဒှ် ပ္ၚံက်ဝၚ်မန်မွဲကီုရ။
မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ဒုင်တဲသၞောဝ် (၂၀၀၈) တုဲ ဗော်ညဳသၟဟ်မန် မပါလုပ်ပြိုင်လဝ် ပေါဲရုဲမာဲလီဠာန် မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၅) ဂှ်တုဲ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဝွံ ဆက်ကွာ်အာဒၟံင် လ္တူဂၠံၚ်ဍာန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်စၠတ်ထဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂှ် “ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်သ္ဇိုင် ကုဝှေတ်ဒရာ” ကောမ်ကု “ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်သ္ဇိုင် ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်” ရဴဝွံ ဒှ်ဒၟံင်ၜါသွာင်တုဲ အကာဲအရာ မပြိုင်ပ္ကာန်ညးသ္ကအ်ဂှ် သာတုဲမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲလိခ်ပရေင်ဏအ်ဝွံ ပတိုန်ထ္ၜးဏာကဵု အဓိပ္ပါယ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပွမဂိုတ်ဂ္စာန် ချူဓဇက်ချာတာ ပရေင်ပၠန်ဂတးမန်၊ ကဏ္ဍ ညးမဆေင်စပ် ကောမ်ကု တၠုင်လအာ အနာဂတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် (MUP) တအ်ရောၚ်။
ပွမချူဓဇက် ချာတာပၠန်ဂတးမန် ကောမ်ကု မုဟိုတ်မ္ဒးနွံပၟိက်ရော။
သၞာံ (၂၀၂၆) နူဂိတုမာဆ် (၉) စဵုစိုပ် မာဆ် (၁၁) ဂှ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ-ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန် (NMSP-AD) ကောမ်ကု ကံၚ်ဇြဳဝှေတ်ဒရာဍုၚ်မန် (MSFC) တအ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်လဝ် “ဝှဝ်ရာမ်ပၠန်ဂတးမန်”တုဲ သဳကၠဳကၠုင် ဗီုပြင်အနာဂတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောမ်ကု အရာမဆေင်စပ်ကဵု ပွမဒက်ပတန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝှေတ်ဒရာတအ်ရ။ မွဲအဆက်ဓဝ် သွက်သ္ဂောအ်ဓဇက် “ချာတာပၠန်ဂတးမန်” ဂှ်လေဝ် ဆက်ဂိုတ်ဂ္စာန်ကၠုင်တုဲ ဣဏအ်ဂှ် ထမံက်ထ္ၜးဒၟံင် တင်လစွံစိုတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒဒှ်ရ ဒစဵုဒစးဒၟံင် လ္တူသၞောဝ် (၂၀၀၈) ရောင်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
ပရေၚ်ကရေပ်ဂရတ် ကၟိန်ဍုၚ် ညံၚ်ရဴလၟုဟ်ဏအ် “ဆက်ဒှ်ဒၟံင် နနဲဍာ်ဇမၠိင်” ကီု၊ အကြာဒြဟတ်ပၠန်ဂတးတံဂှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကောမ်ကု ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် နွံပၟိက်ကၠုင်ကီုဂှ်ရ ဒှ်ကၠုင်ဟိုတ်သ္ဂောအ်ချူဓဇက် “ချာတာပၠန်ဂတးမန်” ရောၚ် ညာတ်ကေတ်ရ။ တုဲပၠန် ကြဴနူသီအဝဵုတုဲ ပ္ဍဲဒေသကောန်ဍုင်အရေင်လ္ၚဵုဂှ် ဓမံက်ကၠုၚ်ရုပ်ရဴ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ကာလကရတ်ကီု၊ ပွမစမ်ၜတ်သုၚ်စောဲကၠုၚ် ကုသၞောတ်ဝှေတ်ဒရာတံကီုလေဝ် ဒှ်ကၠုင်ဟိုတ် သွက်သ္ဂောအ်ဒက်ပတန် “ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဒုင်သ္ဇိုင်လဝ် ကုဝှေတ်ဒရာ”ဂှ်ရောၚ်။
ချာတာဏအ်ဂှ် ရန်ကဵုဂကူမန်သၟးဟွံသေင် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ် ကုအလုံတွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဒက်ပတန်အာ နကဵုသၞောတ်ဝှေတ်ဒရာရောၚ်။ ဂကောမ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်ဟွံသေၚ် ညံၚ်ရဴ ကံၚ်ဇြဳညးမဒုၚ်ချပ်ဂၞန် တွဵုရးဍုင်မန် (MSCC) လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဝှဝ်ရာမ်ဂှ် ဗွဲတၟေၚ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ “ပရေင်မဒုင်သဇိုင် ကုဂကူ” သၟးဟွံသေင် ပတဝ်အာဒၟံင်ကဵု “ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝှေတ်ဒရာ မဒုၚ်သ္ဇိုင်ကုတွဵုရး” ရောင်ဂှ် ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ အကာဲအရာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်တၠုင်လအာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူဇဳ မၞုံပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်တအ် ပါလုပ်ပူဗိုင်ရ။
ဆ္ဂး ဟိုတ်နူ အကာဲအရာလစွံစိုတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာဂကောမ်ပၠန်ဂတးတအ်တုဲ သွက်သ္ဂောအ်ချူဓဇက်ချာတာဏအ်ဂှ် သ္ဒးကေတ်အခိင်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ “ချာတာပၠန်ဂတးမန်”ဏအ် ဂလိုင်လဵု ပကောမ်ပကေဝ် ဒြဟတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပၠန်ဂတးတံမာန်ရောဂှ် ဒှ်တၚ် သ္ဒးမင်ကျောဝ်မွဲကီုရ။
ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကောမ်ကု တင်ကော်ဆောပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်
မွဲလ္ပာ်ဂှ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဝွံ ဒှ်ဗော်မအာဒၟံင် သၟဝ်သၞောဝ် (၂၀၀၈) မွဲရ။ ဇၞးလဝ်မာဲ ဂွံလဝ်ဒၞါဲ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်တအ်တုဲ ပၟိက်ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် သှ်ကဵု နူရုင်ညးစၞး မွဲကဆံင်ရောင် လလောၚ်လဝ် ပရိုၚ်ရ။ အကာဲအရာဏအ်ဂှ် နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဝွံ ဆက်တုဲကွာ်ဒၟံင် လ္တူသၞောတ် “စုက်လုက် ကုစက်ယန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လၟုဟ်တုဲ စဵုဒၞါအာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ညးဍုင်ကွာန်” ရ။ ဆ္ဂး ဟိုတ်နူပါလုပ်အာ ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲတၠအဝဵုပၞာန်ဂှ်ရ ရမျှာင်သၟတ် မပၠန်ဂတးဒၟံင်တအ်ဂှ် ဇီုကပိုက်ဒၟံင် ကုညးတအ်ဏီရ။
ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂှ် အကြာ “သၞောတ်လုပ်သၞောဝ် မဒုင်သ္ဇိုင်ကုပၠန်ဂတး” ကဵု “သၞောတ်လုပ်သၞောဝ် မဒုင်သ္ဇိုင်ကုပေါဲရုဲမာဲ”တအ် ဒှ်ဒၟံင်ၜါသွာၚ်၊ ၜါလ္ပာ်ရ။ ဂကောမ်ပၠန်ဂတးတအ် တက်ပလီုထောံ သၞောဝ် (၂၀၀၈) တုဲ အဃောမဂိုတ်ဂ္စာန် ဒက်ပတန်ဒၟံၚ် သၞောတ်ဝှေတ်ဒရာဂှ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဝွံ ဂ္စါန်ဒၟံင် သွက်သ္ဂောံကေတ်ဒၞါဲ ပ္ဍဲစက်ယန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အနာဂတ်ဂၠံၚ်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂှ် ဂၠံၚ်တရဴလဵု သွာၚ်လဵု ဒးကီု-ဗၠေတ်ကီုဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ် ထံက်ဂလာန်ရ။
နိဂီု
သရုပ်တုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး ပွမဂ္စါန်ချူဓဇက် “ချာတာပၠန်ဂတးမန်”ဂှ် ဒှ်အရာမဂိုတ်ဂ္စာန် သွက်သၞောတ်ဝှေတ်ဒရာ ညံင်သ္ဂောအ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင် အကြာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ရောင်။ ပ္ဍဲပြဝဏအ်ဂှ် ဂကူမန်သၟးဟွံက ဂကူသ္အာင် မၞုံပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ဂှ် ဒှ်ပွမပြံင်သၠာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပံင်ကောမ် မဒုၚ်သ္ဇိုင်ကုတွဵုရးရောင် ညာတ်ကေတ်ရ။
မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဝွံ နွံဒၟံင်လ္တူဍာန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုၚ်သ္ဇိုင် ကုပေါဲရုဲမာဲတုဲ နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်စၠတ်ထဝ်ဟေၚ် ဓမံက်အာဂုဏ်ဖဵု ညးဒေသတံရောင်။ ဆ္ဂး သၟဝ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လၟုဟ်ဏအ် တင်အာတ်မိက်ဝှေတ်ဒရာ ဂကောမ်ရပ်လွဟ်ကီု၊ စက်ယန်ပၞာန် ဆက်အုပ်ဓလီုဒၟံင်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ တင်စၟဳစညးဍုင်ကွာန်တအ်ကီုဂှ် ဒှ်တင်ခက်ခုဲ သွက်ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ရ။
ဗွဲတၟေင် တင်ရန်တၟအ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုပ် ကေုာံ တၚ်လစွံစိုတ်ဝှေတ်ဒရာတုပ် သာ်ဏံ အကြာဒြဟတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂှ် ဖျေံလဝ်ဟွံမွဲမ္ဂး (ဝါ) ဖျေံလဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး ပရေၚ်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာသွာင်ၜါဏအ် သ္ကာတ်မြဟ်ကၠုင်မာန်တုဲ ဇီုကပိုက်အာ ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ကွာန်မန်ပံၚ်ကောံမာန်ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် ဒတူလိုင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ လစွံစိုတ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP) လ္တူဒြဟတ်ပၠန်ဂတးတအ်ဂှ်လေဝ် သွက်အနာဂတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်ဂှ် ဒှ်တၚ်ဇီုကပိုက်မွဲကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အနာဂတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂှ် အကြာၜါသွာၚ်ဏံ ဗီုလဵုသ္ဂောအ်ပံင်ကောမ် (ဝါ) ပဋိပက္ခ အကြာၜါသွာၚ်တအ် သာတုဲဂၠိုင်တိုန်မာန်ဟာဂှ် ဒှ်တင်မသ္ဒးမင်ကျောဝ်မွဲတင်ရောင်ဂှ် မ္ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်ပတိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
