လဂါံပရေၚ်ၜိုဟ်လလံတၟိ
ကြဴနူ ပေါဲရုဲမာဲတုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ချဳဒရာၚ်ကၠုၚ် လ္ပာ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ နကဵုကိုန်စဳမာန် လၟေၚ် (၁၀၀) တ္ရဲရ။ ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (NSPNC) ဝွံ ဆဵုဂဗတက်ကၠုၚ်ကျာ ကုဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (EAO) ဂမၠိုၚ်တံရ။ အပ္ဍဲဂကောံရပ်လွဟ်မ္ဂးလေဝ် ဂကောံရပ်လွဟ် မထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုၚ် (NCA) ကီု သီုဂကောံရပ်လွဟ် ဟွံဂွံထ္ပက်လဝ် (NCA) တံကီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အရာဏံဝွံ ဒှ်အကာဲအရာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဍုၚ်ဗၟာ လမျီုကလေၚ်လုပ်ကၠုၚ်ဟာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ပွမဂွံထိၚ်အာ ပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဒှ်ဗျူဟာပၞာန်ဗၟာတံဟာ။
ပရေၚ်သဳကၠဳၜိုဟ်လလံဂမၠိုၚ် ကေုာံ လဂါံဇိုၚ်တၟိ (NSPNC)
သၞာံ (၂၀၂၆) နူဂိတုဂျုန် စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၇) ဏံ ပ္ဍဲဍုၚ်နေပျဳဒဝ်ဂှ် ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာ (NSPNC) ဆဵုဂဗသဳကၠဳကၠုၚ်လဝ်ကဵု ဂကောံရပ်လွဟ် အောန်အိုတ် ဗၞတ် (၉) ဂကောံရ။ ဆဂှ်ဟွံက ဂကောံရပ်လွဟ်ပံၚ်ကောံ (NCA) ထပှ်ဂကောံ (7 EAO Alliance) ဂှ်လေဝ် သဳကၠဳဆဵုဂဗလဝ် နွံရ။ ပ္ဍဲဂိတုဂျုန် စၟတ်တ္ရဲ (၄) ဂှ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳလဝ် ကုဒပ်ပၞာန်ကောန်ဂကူသေံဍာဲ (SNUC/SNA) တုဲ ဂိတုဂျုန် စၟတ်တ္ရဲ (၁၂) ဂှ် ဆဵုဂဗလဝ် ကုဗော်တဴတက်ဍုၚ်သေံ (SSPP) ရ။
ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာၚ်ဂှ်လေဝ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NMSP)၊ ကံၚ်ဇြဳပရေၚ်ၜိုဟ်လလံကရေၚ် (KNU/KNLA-PC)၊ ဒပ်ပၞာန်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳကရေၚ် (DKBA)၊ ဗော်ပၠတရဴတွဵုရးဍုၚ်တအာၚ် (PSLF/TNLA)၊ ဗော်သွးဒဳမဝ်ကရက်တေတ်လာဟူ (LDU)၊ ဗော်ဗၠးၜးဍုၚ်ရခေၚ် (ALP) ကေုာံ ကံၚ်ဇြဳသဝ်ယှေဝ်လေတ်ကောန်ဂကူနာဂ (NSCN-K) (AM) တအ် ပါလုပ်ဆဵုဂဗလဝ် အဆက်က်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ရဲ (၃) ကဵု (၄) ဂှ်လေဝ် ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာ (NSPNC) ဆက်ဆဵုဂဗသဳကၠဳလဝ် ကုဗော်ညဳသၟဟ်ဍုၚ်ဝ (UWSP) ကီုတုဲ နကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ် တၠအဝဵုပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ်လေဝ် ဆဵုလဝ်ကဵု (UWSP) ကီုရ။
ရံၚ်ကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗဂမၠိုၚ်တုဲ ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာ (NSPNC) ဂှ် ဆက်ဆောံတဴ ဂကောံရပ်လွဟ် (NCA) သၟးဟွံက သၠဲကၠုၚ်ပရေၚ်ဆက်ဆောံ လ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ် မ္ၚးနူ (NCA) တံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ဇိုၚ်မူပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ သွက်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံဂှ် လိက်ကသုက် (NCA) မွဲဓဝ် ဟွံသေၚ်ရောၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆ္ဂး (NCA) ဂှ် ဟွံလုပ်အသုၚ် ဟွံသေၚ်၊ နကဵုဂကောံရပ်လွဟ်ပံၚ်ကောံ (NCA) တံဂှ်လေဝ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ညံၚ်ဟွံဂွံပိုတ်အာဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂိုတ်ဂ္စာန်မံၚ်အိုတ်ရ။ ဂိတုဂျူလာၚ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ရဲ (၂၀) စဵုကဵုစိုပ် (၂၁) ဂှ် ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာ (NSPNC) ကဵုဂကောံရပ်လွဟ်ပံၚ်ကောံ (7 EAO Alliance) တအ် ကလေၚ်သ္ရဳဂၠိပ်လဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ စပ်ကဵုပရေၚ်ၜိုဟ်လလံတုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဆက်ထိၚ်လဝ် (NCA) ဂှ်မွဲလ္ပာ်၊ ဂကောံရပ်လွဟ် မၞုံမ္ၚး (NCA) တံဂှ်လေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံတက်အာကျာမာန်ဂှ် မွဲလ္ပာ် နနဲသာ်ဏံ ပၞာန်ဗၟာတံ ဆိုက်ဗ္ဒက်ကၠုၚ် ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (EAO) ဂမၠိုၚ်ရ။ အရာဏံဂှ် ဒှ်တၚ်မပြံၚ်သၠာဲ ဇၞော်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ သၞာံဏံရ။
ပရေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်ၜါလ္ပာ် (Bilateral Engagement)
ပ္ဍဲလၟေၚ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဍုၚ်ဗၟာ ကၠာတေံမ္ဂး လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုၚ် (NCA) ဂှ် ဒှ်အစာံအဓိကမွဲရ။ ဆ္ဂး ရံၚ်ကဵုပေါဲဆဵုဂဗသဳကၠဳ ကြဴနူပေါဲရုဲမာဲ (၂၀၂၅) တုဲကၠုၚ်ဏံမ္ဂး သ္ပအစာံ (NCA) တုဲ ဂကောံရပ်လွဟ် သီုဖအိုတ် ပံၚ်ကောံ ဆဵုမွဲစွံဟွံသေၚ် နနဲတၞဟ်ခြာ ဆဵုဂဗလဝ် မွဲဂကောံတုဲ မွဲဂကောံဟေၚ်ရ။
ဗီုပြင်ဏံဂှ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂုဏ်ဖဵုဂၠိုၚ်သန်ရ။ ဂကောံရပ်လွဟ် မဆဵုဂဗလဝ် ကုကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာ (NSPNC) တအ်ဂှ်မ္ဂး တၚ်ရန်တၟံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မွဲဂကောံကဵု မွဲဂကောံ၊ ဒြဟတ်ပၞာန် မွဲဂကောံကဵု ဂကောံကီု၊ တိဍာ်မထိၚ်ဒဝ်တံကီု၊ မဟာမိတ် ကေုာံ ဖဵုပရဲဒေသ မွဲဂကောံကဵု မွဲဂကောံကီု သာ်ဝွံ အစာံၚုဟ်မးပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂကောံရပ်လွဟ်တအ် ဟွံတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်အိုတ်ရ။ ဂကောံရပ်လွဟ် မၞုံကဵုတၚ်နွံပၟိက် တၞဟ်ခြာတံဂှ် ဒၞာဲဒးသဳကၠဳကဵု သၟဝ်သ္ဇိုၚ်မူ မွဲဓဝ်သၟးဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ပွမသဳကၠဳထောံ နဗီုပြၚ် မွဲဂကောံတုဲ မွဲဂကောံမ္ဂး သာတုဲထိၚ်ဒက် ဂကောံရပ်လွဟ်တံ လောဲသွာအာရ။
ပွမသဳကၠဳကဵု မွဲဂကောံတုဲ မွဲဂကောံဂှ် ပဋိပက္ခလ္ၚဵုတံ ယအ်စှ်ေအာ မွဲချိုန်ခဏမာန်ကီုလေဝ် စက်ယန် သွက်ဂွံသောၚ်ကလး သ္ဇိုၚ်ပြဒ္ဒညာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဍုၚ်ဗၟာ မတွံဂး ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵု၊ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုၚ်ဖက်ဒရာ၊ အခေါၚ်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်တ်မာန် ကေုာံ တၚ်ဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူပရေၚ်ဂီုကၠီုတအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဟွံမာန်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပေါဲဆဵုဂဗလၟုဟ်တံဏံဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ်ပၠုပ်လမျီု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဍုၚ်ဗၟာ ဟွံသေၚ်၊ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဓဝ်ပတှ်ေ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ကဵု တၠအဝဵုပၞာန်တံဟေၚ်ရ။
ဒးဂိုၚ်သမ္တီ ပရေၚ်တၞဟ်ခြာ အကြာ “ပွမဆဵုဂဗ” ကေုာံ “ပွမဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်”
စပ်ကဵုပေါဲဆဵုဂဗ သဳကၠဳညးသ္ကအ်ဂှ်တုဲ တၚ်ဒးစွံသတိမွဲဂှ် “ပွမဆဵုဂဗ” ကေုာံ “ပွမဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်” မအရေဝ်ၜါဏံဝွံ ပွံက်အဓိပ္ပါဲတုပ်ပ် ဟွံဂွံရ။ ဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုၚ် ဆဵုဂဗကဵု ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ပွမဒုၚ်ထောံတဲ ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဟွံသေၚ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံလေဝ် သြဇာတဴ လ္တူဂကောံရပ်လွဟ်တံတုဲ ပွမဆဵုဂဗတဴ ဟွံသေၚ်ရောၚ်။
သွက်ဂကောံရပ်လွဟ်တံမ္ဂး ဆဵုဂဗသာ်ဏံဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေံ အန္တရာဲပၞာန်၊ သွက်ဂွံပ္တိုန်ထ္ၜး တၚ်ဒတူဒလိုၚ်ဂကောံ ကေုာံ သွက်ဖဵုပရဲဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုၚ်တံတုဲ ဒှ်နဲကဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲကီုရ။ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ (NLD) ဒှ်ဗော် မဒစဵုဒးမံၚ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာရဂှ် ဗရုတိုန်ရမျာၚ် သွက်ဂွံတက်ကျာမာန် နနဲဂကောံဇဳ ပါလုပ်သီုဖအိုတ်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပွမဆဵုဂဗသၟးဂှ် တၚ်ဒတူဒလိုၚ်ဂကောံရပ်လွဟ်တံ ပြံၚ်သၠာဲအာယျရောၚ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံထေက်ရ။ ဒြဟတ်ၜါလ္ပာ်တံ ဆဵုဂဗညးသ္ကအ်တုဲ ပရေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် နဇိုၚ်နတဲ ဂကောံရပ်လွဟ်တံဂှ်ဟေၚ် ဒှ်တၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ဂကောံရပ်လွဟ်တံရောၚ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်မာန်ရ။
နိဂီု
သရောပ်တုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး “ပရေၚ်ဆဵုဂဗ” ဂှ် ဒှ်တမ်မူလ “ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ” မာန်ကီုလေဝ် ပွမဆဵုဂဗသၟးဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ဟွံမာန်ရ။ သွဟ်သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မတွံဂး ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုၚ်ဖက်ဒရာ၊ ပရေၚ်ပါ်ပရအ်အဝဵုတံဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဟွံခၞံဗဒှ်ကဵုမာန်ဏီမ္ဂး ပရေၚ်ဆဵုဂဗတံဏံဂှ် သွက်ဂွံပၠုပ်လမျီု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ဟွံသေၚ်ရောၚ်။ ပဋိပက္ခမွဲစုမ် အဃောသောၚ်ကလးဟွံမာန်ဏီဂှ် သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ်အာ အကာဲအရာ ပရေၚ်ပၞာန်ကဵု အကာဲအရာ ပရေၚ်ဂီုကၠီု ဍုၚ်ဗၟာတံတုဲဟေၚ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ကော်ဆဵုဂဗတက်ကျာကဵု ဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုၚ်တံတုဲ ဒှ်ဗျူဟာတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံရောၚ် မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
