နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှု (ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများအကြားက အကျပ်အတည်း)

နိဒါန်း

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ငါးနှစ်နီးပါးကာလသို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကံကြမ္မာအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် ကာလတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ (သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မရှင် – SSPC) သည် ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တရားဝင်မှု အသွင်သဏ္ဍာန်ဖော်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပတော့မည်။ သို့သော်လည်း ဤရွေးကောက်ပွဲသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ၊ လူသေဆုံးမှုများပြားသော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်ရှုတ်ချမှုများအကြားတွင် ဇွတ်အတင်း ကျင်းပရန် ရှိသည်။

 

၁။ ရွေးကောက်ပွဲဟန်ပြနှင့် တရားဝင်မှုရှာပုံတော်

စစ်ကောင်စီသည် ဤရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံရေးထွက်ပေါက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂနှင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေပညာရှင်များ ကော်မရှင် (ICJ) အပါအဝင် အဖွဲ့အစည်းများစွာက ၎င်းကို “ဟန်ပြ” (Sham) သာဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားသည် ။ စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်ထားသော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (UEC) သည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မြို့နယ် ၃၃၀ အနက် ၂၇၄ ခုတွင်သာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ပေလိမ့်မည်။

အထူးသဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော “ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကာကွယ်ရေးဥပဒေ” အရ ရွေးကောက်ပွဲကို ဝေဖန်သူ သို့မဟုတ် သပိတ်မှောက်ရန် လှုံ့ဆော်သူများကို ထောင်ဒဏ် တစ်သက်တစ်ကျွန်းမှ သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များမှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများအဖြစ် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည် ။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အတိုက်အခံ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က ရွေးကောက်ပွဲကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ “အကြမ်းဖက်မှု” အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပြည်သူများကို သပိတ်မှောက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

 

၂။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ

 

ဒီဇင်ဘာလအတွင်း စစ်ကောင်စီသည် စစ်ရေးအရ နယ်မြေစိုးမိုးမှု ကျဆင်းလာခြင်းကို ကုစားရန် လေကြောင်းအင်အားကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခဲ့သည် ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပေါင်း ၂,၁၆၅ ကြိမ်အထိ ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံးရှိခဲ့သော ၁,၇၁၆ ကြိမ်ထက် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုမှာ-

ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်: စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ မရကန်ရွာရှိ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်တစ်ခုကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲခဲ့မှုကြောင့် ဘောလုံးပွဲကြည့်နေသူ အရပ်သား ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။

ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်: အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးဆေးရုံကြီးကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့် လူနာများနှင့် ဆေးဝန်ထမ်းများ အပါအဝင် အရပ်သား ၃၁ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။

ဆေးရုံများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် ဂျီနီဗာ ကွန်ဗင်းရှင်းကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အာဆီယံ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) တို့က ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။

 

၃။ မြန်မာ့အကျပ်အတည်း နှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အခြေအနေ

 

ကုလသမဂ္ဂ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးမှူး Gwyn Lewis က မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် “မမြင်ရသော အကျပ်အတည်း” (Almost Invisible Crisis) ဖြစ်လာနေကြောင်း ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သတိပေးခဲ့သည် ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း တိုက်ပွဲများနှင့် မတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြင်းအား ၇.၇ ရှိသည့် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၃.၆ သန်း နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဤအရေအတွက်မှာ ၄ သန်းအထိ ရှိလာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

ကုလသမဂ္ဂက ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်ရေး အစီအစဉ် (HNRP) ကို ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၁၆ သန်း (ကလေး ၅ သန်း အပါအဝင်) သည် အရေးပေါ် အကူအညီများ လိုအပ်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည် ။ သို့သော်လည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် လိုအပ်သော ရန်ပုံငွေ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရရှိခဲ့သဖြင့် အကူအညီပေးရေး လုပ်ငန်းများမှာ ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

 

၄။ နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသတွင်း တုံ့ပြန်မှုများ

နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းသည် မြန်မာ့အရေးအပေါ် ကွဲပြားသော ချဉ်းကပ်မှုများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်-

 

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု: အမေရိကန် အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံသားများအပေါ် ပေးထားသော ယာယီအကာအကွယ်ပေးမှု (TPS) ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ခရီးသွားလာခွင့် အပြည့်အဝ ပိတ်ပင်သည့် (Full Travel Ban) နိုင်ငံများစာရင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည် ။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဆိုက်ဘာငွေလိမ်လုပ်ငန်းများကို ကူညီနေသည့် ဒီကေဘီအေ (DKBA) နှင့် ခေါင်းဆောင်များကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုသစ်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။

အိန္ဒိယ: အိန္ဒိယသည် စစ်ကောင်စီနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် အိန္ဒိယသံအမတ် Abhay Thakur သည် စစ်ကောင်စီ၏ နံပါတ် ၃ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်းနှင့် နေပြည်တော်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည် ။ အိန္ဒိယ၏ မူဝါဒမှာ နယ်စပ်လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးစီမံကိန်းများကို အခြေခံသည့် “လက်တွေ့ကျသော ချဉ်းကပ်မှု” (Pragmatic Hedging) ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ရသည်။

တရုတ်: တရုတ်နိုင်ငံသည် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင် MNDAA ကို ဖိအားပေးကာ သိမ်းပိုက်ထားသော လားရှိုးမြို့ကို စစ်ကောင်စီထံ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တရုတ်၏ “ခြိမ်းခြောက်မှု သံတမန်ရေးရာ” (Bullying Diplomacy) အဖြစ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။

ဥရောပသမဂ္ဂ (EU): အီးယူသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်များအတွက် ယူရို ၂၉ သန်း အပိုဆောင်း ကူညီမည်ဖြစ်ကြောင်း ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ၊ စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲကိုမူ “ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမရှိ” ကြောင်း ပြတ်သားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။

 

၅။ ပြည်တွင်းခုခံမှုနှင့် အသံတိတ်သပိတ်

ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်သည့် အနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် “အသံတိတ်သပိတ်” (Silent Strike) ကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည် ။ ပြည်သူများသည် နံနက် ၁၀ နာရီမှ ညနေ ၃ နာရီအထိ လမ်းပေါ်မထွက်ဘဲ အိမ်အတွင်း၌သာ နေထိုင်ကာ စစ်အာဏာရှင်စနစ်နှင့် ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသခဲ့ကြသည် ။ တစ်ဖက်တွင်လည်း စစ်ကောင်စီသည် ရွေးကောက်ပွဲကို နှောင့်ယှက်သည်ဟု ဆိုကာ လူပေါင်း ၂၂၉ ဦးကို ဖမ်းဆီးအရေးယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

 

နိဂုံး

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အမှောင်ထုနှင့် မျှော်လင့်ချက် ဒွန်တွဲနေသော ကာလဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲသည် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းချက်ဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ပဋိပက္ခများကို ပိုမိုပြင်းထန်စေခဲ့သည် ။ နိုင်ငံတကာ၏ ထိရောက်သော ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အထောက်အပံ့များ မရရှိပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုဆိုးဝါးသော လူမှုရေးပျက်သုဉ်းမှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်ကြောင်း ရရှိထားသော သတင်းများအရ သုံးသပ်လိုက်ပါသည်။

 

References

• ASEAN Secretariat. (2025, December 14). ASEAN Chair’s Statement on the Airstrike on Mrauk-U Hospital.
• UN News. (2025, December 14). ‘Almost invisible crisis’: UN urges world not to look away from Myanmar.
• Narinjara News. (2025, December 14). ASEAN Chair strongly condemns aerial bombing on Mrauk-U Hospital.
• ANFREL. (2025, December 19). Between Junta and Democracy: India’s Uneasy Position on the Myanmar Elections.
• The Diplomat. (2025, December 12). Rights Groups Condemn Myanmar Military Airstrike on Hospital.
• KUNA. (2025, December 16). EU pledges EUR 29 million in humanitarian aid to Myanmar, Rohingya.
• International Crisis Group. (2025, December 9). Myanmar’s Military Seeks Vote of Approval in One-sided Polls.
• U.S. Department of Homeland Security. (2025, November 25). Termination of the Designation of Burma for Temporary Protected Status.
• DVB. (2025, December 9). Airstrike kills 18 watching football match at tea shop in Sagaing Region.
• WR Immigration. (2025, December 16). U.S. Travel Ban Significantly Expanded through Update.
• U.S. Department of the Treasury. (2025, December). Treasury Sanctions DKBA and Leaders for Cyber Scam Support.
• World Bank. (2025, December). Myanmar Economic Monitor – December 2025.
• ICJ. (2025, December 8). Myanmar: General Elections a Sham to Legitimize Military Rule.
• National Unity Government of Myanmar. (2025, August 24). Statement on the Terrorist Military’s Sham Election.