နိဒါန်
သၞာံ (၂၀၂၆) ပ္ဍဲဂိတုမေကြပ်အိုတ်ဂှ် မေန်အံင်လှိုင် ဟီုဂးလဝ် “ကၟိန်ဍုင်မဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာမ် ဖက်ဒရာဂှ် ဒက်ပတန်ညံင်သ္ဂောအ်ဒှ်ရောင်” တုဲ သၞောတ်ဖက်ဒရာဟီုဂှ်လေဝ် “ဒးဒှ်ဖက်ဒရာ ပညုၚ်ကဵုဒေသတုဲ ဖက်ဒရာ ပညုၚ်ကဵုကောန်ဂကူ ဟွံသေၚ်” ထပ်တုဲ သောင်ကလးလဝ်ရ။ အတိုင်လဟီုဏအ်မ္ဂး အလဵုသဳပၞာန်ဝွံ လက်သဏ် ဒုင်လဝ်တဲ သၞောတ်ဖက်ဒရာ ၜိုန်မံက်ဒၟံင်ကီုလေဝ် တင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်သွဟ်သွက်ပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု တၚ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် မအာတ်မိက်မံၚ်တံဂှ် ဂွံမာန်ဟာ-ဟွံမာန်ဟာဂှ် ဒှ်တင်သွက်သ္ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
ပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန် ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပဋိပက္ခ မဒုင်လဝ်သ္ဇိုင်ကဵု ပြဝမပါ်ကဵုအဝဵု၊ အခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန်၊ ပရေင်တုပ်သၟဟ် အကြာကောန်ဍုင်အရေင်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဖက်ဒရာ ကံင်ဇြဳပၞာန်တအ် ကဵု လညာတ်ဖက်ဒရာ ဂကောမ်ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် သာ်လဵုတၞဟ်ခြာဒၟံင်ရောဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဂၠိုက်သ္ၚဳရောင်။
လညာတ်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ လ္တူဖက်ဒရာ
အရေဝ်ဝေါဟာ “ကၟိန်ဍုင်မဒုင်သ္ဇိုင် ကဵုဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာမ် ဖက်ဒရာဂှ် ဒက်ပတန်ညံင်သ္ဂောအ်ဒှ်ရောင်” ဏအ်ဝွံ ဇၟာပ်စိုပ်တမ္ၚံက် သွက်သ္ဂောအ်ပြုပြေင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး သကိုပ်ပၞာန်တအ် နနဲလီဠာန်မွဲ စကာကၠုင်လဝ်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယဝ်ရ သ္ဒးရံင်ဝင်မ္ဂး နူဓဇက် သၞောဝ်သ္ဇိုင် (၂၀၀၈) တေအ်ရ ပရေင်ပါ်ပရအ် ရးဒေသ ကဵု တွဵုရးဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဖက်ဒရာရောင် ဂးလဝ်ရ။ နူသီအဝဵုတုဲ စိုပ်ကၠုင် အခိင်ပြုပြေင်ပရေင်ကွာန်ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်တအ် ထပ်စကာကၠုင် အရေဝ်ဏအ်ပၠန်ရ။
အတိုင်လညာတ်ဖက်ဒရာ အလဵုသဳပၞာန် “ပညုၚ်ကဵုဒေသ” ဂှ် ဒှ်ပွမပါ်ပရအ်ကဵု အခေါင်ဖန်ဖက်လ္ၚဵုတအ် ပ္ဍဲတိဍာ် မပါ်လဝ် ရးဒေသ ကဵု တွဵုရးပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ဟေင်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ အဝဵုကၟိန်ဍုင်ဂှ် အလဵုသဳဗဟဵု (ဝါ) အလဵုသဳပၞာန်တအ် ရပ်လဝ်ဇုက်တုဲ အဝဵုလ္ၚဵုတအ်ဟေင် ကဵုလဝ်အခေါင်ဖန် ကဵုရးဒေသ ကေုာမ် တွဵုရးတအ်ရ။ “ပညုၚ်ကဵု ကောန်ဂကူ ဟွံသေၚ်” ဂှ် တးပါဲထောအ် ဂလာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ မအာတ်မိက်မံၚ် တွဵုရးဗၟာ ကေုာမ် သွက်သ္ဂောအ်သမ္တီ တွဵုရးကောန်ဂကူကီု၊ အခေါၚ်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်က်ကေတ်မာန်တအ်ရ။
ပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာဂှ် ဒှ်ပြဿနာ ပရေင်ကောပ်ကာဲတိဍာ် သက်သက်သၟးဟွံသေင် ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် သွက်သ္ဂောအ်တုပ်သၟဟ်၊ အခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန် ကေုာမ် အခေါင်အရာဂကူတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ပသမ္တီသၞောတ်ဖက်ဒရာ နကဵုတိဍာ်ဂှ် ဒှ်သွဟ်မခိုဟ် သွက်ပြဿနာဏအ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီရ။
တင်တၞဟ်ခြာကဵု ချာတာဒဳမိုဝ်ကရေဇြဳ
NUG ကေုာမ် ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် ပံင်ကောမ်တုဲ ဓဇက်လဝ် ချာတာဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် အဝဵုအာဏာဝွံ ကၠုင်နူဗဟဵုဟွံသေင် ကၠုင်နူညးဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင်ရ။ တုဲပၠန် ထမံက်ထ္ၜးလဝ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ ကုအခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန် သွက်ကောန်ဍုင်အရေင်ကီု၊ သွက်သ္ဂောအ်ဒက်ပတန် ကၟိန်ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်မတုပ်သၟဟ်တအ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ တင်ရန်တၟအ်အဓိက ချာတာဖက်ဒရာဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် သွက်သ္ဂောအ်ပါ်ပရအ် အဝဵုသၟးဟွံက သွက်သ္ဂောအ် ဂၠါဲသွဟ်ပြဿနာ အကြာပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်အရေင် မနွံကၠုင်ကဵုဝင်တအ်ဂှ်ရောင်။ တင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တင်တၞဟ်ခြာအာ ကုလညာတ်ဖက်ဒရာ အလဵုသဳပၞာန်တအ်ဣရ။
ပြဝမဇီုကပိုက် ကုပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်
တင်ရန်တၟအ် ဂကောမ်မဒစဵုဒစးဒၟံင် ကုအလဵုသဳပၞာန်တအ် မပ္တံ (KIO) ကချေင်၊ (KNU) ကရေင်၊ (IEC) ကရေင်ဍာဲ၊ (CNF) ချေၚ်၊ (AA) ရခေၚ်၊ ဂကောမ်မန် (NMSP-AD) ကေုာံ (MSFC) ဂကောမ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် လပါ်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဝွံ ပရေင်တုပ်သၟဟ်အကြာဂကူ ကေုာမ် အခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန်တအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ရ။ ဖက်ဒရာ ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် မိက်သ္ဂောအ်ဂွံဂှ် သၞောတ်ဖက်ဒရာ မသ္ပသမ္တီ ကုဝင်ဂကူ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာမ် သၞောတ်မဒုင်သ္ဇိုင် ကုဂကူ(ဝါ) တွဵုရးဂကူတုဲ ဒှ်သၞောတ်ကံဇကု ဇကုသ္ဂောအ်ဖန်ကေတ်မာန်ရောင်။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဖက်ဒရာ ကံင်ဇြဳပၞာန်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုတင်ကောန်ဍုင်အရေင်တအ် မအာတ်မိက်ဒၟံင်တအ်ဂှ်ရောင်။
နိဂီု
သရုပ်ထောအ်သီုဖအိုတ်မ္ဂး လဟီု “ကၟိန်ဍုင် မပသ္ဇိုင်ကဵု ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဖက်ဒရာ” ဂှ် ဒှ်လဟီု ဂ္စါန်ဒၟံင် သွက်သ္ဂောအ်ထ္ၜးဝေင် ကဵုကၟိန်ဍုင်ဇဳတအ် နဒဒှ် ညးမဒက်ပတန်မံၚ် ကၟိန်ဍုင်ဖက်ဒရာရောင်။ ဆ္ဂးဂှ် ပြဿနာတမ် မကော်ဂး ပရေင်တုပ်သၟဟ်ကောန်ဍုင်အရေင်၊ အခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ်ဟွံဂွံထမံက်ထ္ၜးလဝ် ပေင်ပေင်ဏီရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖက်ဒရာ မကဵုသွဟ် ကုကရေပ်ဂရတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် လၟုဟ်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ပရေင်ပါ်ပရအ်အဝဵု မဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု တိဍာ်မွဲသာ်ဓဝ်ဟွံသေင် သ္ဒးဒှ် ဗီုပြင် သ္ဒးနွံကဵု အခေါင်အရာပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်အရေင်၊ အခေါင်ကံကုသဵုဇကု ဇကုဖန်ဖက်ကေတ်မာန်၊ ပရေင်တုပ်သၟဟ်ညးသ္ကအ်တအ်ရောင် ပတိုန်ထ္ၜးတုဲ မဒးအုပ်ကၠေံနိဂီုရအဴ။
