❝ အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် အလုပ်မဖြစ်နိုင်တော့ ❞

နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု ကဏ္ဍ

အပတ်စဉ် | ငြိမ်းချမ်းရေးသုံးသပ်ချက်

ဇန်နဝါရီလ ၂၁ရက်နေ့ ၊ ၂၀၂၆ခုနှစ်

နိဒါန်း

​(၂၀၂၆) ခုနှစ်သည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) အတွက်သာမက မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းအတွက်ပါ သမိုင်းဝင်အချိုးအကွေ့တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ အလှည့်ကျဥက္ကဌတာဝန်ကို စတင်ရယူလိုက်ချိန်တွင် မြန်မာ့အရေးသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် အကြီးမားဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ (၂၀၂၁) ခုနှစ်တွင် ချမှတ်ခဲ့သော အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် (Five-Point Consensus – 5PC) သည် (၅) နှစ်နီးပါး ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် လက်တွေ့တွင် သိသာထင်ရှားသော အောင်မြင်မှု တစ်စုံတစ်ရာ မရရှိခဲ့ဘဲ အလုပ်မဖြစ်တော့သည့် အနေအထားသို့ ဆိုက်ရောက်နေပြီဖြစ်ပါသည်။ အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စု၏ ကတိကဝတ်များကို လျစ်လျူရှုမှု၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိုးပွားလာသော အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် တစ်ဖက်သတ် ကျင်းပနေသော ရွေးကောက်ပွဲများသည် အာဆီယံ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ဗဟိုချက်ကျမှုကို ပြင်းထန်စွာ စမ်းသပ်လျက်ရှိပါသည်။ ဤသုံးသပ်ချက်စာတမ်းသည် (၂၀၂၆) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော မြန်မာ့အရေးနှင် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှုများ၊ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရှိနေသော အာဆီယံ၏ အနာဂတ်နှင့် မြန်မာ့အရေးအပေါ် အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အလှည့်ကျဥက္ကဌ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဆောင်ရွက်လာနိုင်သည်များကို အသားပေးလျက်၊ အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက် အလုပ်မဖြစ်တော့ကြောင်းကို အချက်အလက်များနှင့်တကွ သုံးသပ်ပြသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

​​ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အာဆီယံဥက္ကဌ တာဝန်ယူမှုနှင့် မြန်မာ့အရေး မဟာဗျူဟာ

​မြန်မာနိုင်ငံတွင် (၂၀၂၁) ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့၌ စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အာဆီယံသည် ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်ရန် ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်ကို (၂၀၂၁) ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ချမှတ်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော်လည်း (၂၀၂၆) ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်အထိ အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုသည် အဆိုပါ ဘုံသဘောတူညီချက်များကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်နေခဲ့ရုံသာမက မြေပြင်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများကို ပိုမိုတိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ပါသည်။

(၂၀၂၆) ခုနှစ်အတွက် အလှည့်ကျဥက္ကဌအဖြစ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက တာဝန်ယူရခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလှည့်ကို ကျော်လွန်၍ တာဝန်ယူရခြင်းဖြစ်ပြီး ဤသည်မှာ မြန်မာ့အရေးအပေါ် အာဆီယံ၏ မကြုံစဖူးသော တင်းမာသော ရပ်တည်ချက်ကို ပြသနေခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော “Navigating Our Future Together” သည် ဒေသတွင်း ရင်ဆိုင်နေရသော စိန်ခေါ်မှုများကို စုပေါင်းအားဖြင့် ကျော်လွှားရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း မြန်မာ့အရေးသည် ယင်းရည်မှန်းချက်အတွက် ကြီးမားသော အတားအဆီး ဖြစ်နေပါသည်။^[1]

​ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် (၂၀၂၆) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အာဆီယံဥက္ကဌ တာဝန်ကို စတင်ရယူလိုက်သည်နှင့် မြန်မာ့အရေးကို ဦးစားပေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Maria Theresa Parreno Lazaro ကို အာဆီယံဥက္ကဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးသံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ ​ဝန်ကြီး Lazaro သည် (၂၀၂၆) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၅) ရက်မှ (၇) ရက်နေ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးသော သံတမန်ရေးရာ ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ပါသည်။ ဤခရီးစဉ်တွင် သူမသည် စစ်ကောင်စီခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အပါအဝင် ထိပ်တန်းတာဝန်ရှိသူများနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပါသည်။ တွေ့ဆုံမှုအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ၊ စစ်ကောင်စီက ကျင်းပနေသော ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်ကို ဆက်လက်ကိုင်စွဲသွားမည့် အခြေအနေများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။^[2] သို့သော်လည်း ဤတွေ့ဆုံမှုသည် မိတ်ဆက်ခရီးစဉ်သာဖြစ်ပြီး သိသာထင်ရှားသော မူဝါဒအပြောင်းအလဲများ မတွေ့ရှိရသေးပေ။^[3]

​ဖိလစ်ပိုင်၏ မဟာဗျူဟာသည် ယခင်အလှည့်ကျဥက္ကဌများဖြစ်သော အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအိုနှင့် မလေးရှားတို့၏ လုပ်ငန်းစဉ်များကို အခြေခံ၍ “Constructive, Principled and Inclusive Approach” (အပြုသဘောဆောင်၍ မူဝါဒကို အခြေခံသော၊ အားလုံးပါဝင်နိုင်သော ချဉ်းကပ်မှု) ကို ကျင့်သုံးရန် ရည်ရွယ်ထားပါသည်။ သို့သော် မြေပြင်တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနေမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများမှာ ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်လာစေပါသည်။

​(၂၀၂၆) မြန်မာ့ရွေးကောက်ပွဲနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ ရှုမြင်ချက်

​အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုသည် (၂၀၂၅) ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း အပိုင်းလိုက် ကျင်းပနေပါသည်။ ဤရွေးကောက်ပွဲသည် အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုအတွက် တရားဝင်မှု (Legitimacy) ရရှိရန် ကြိုးပမ်းချက်ဖြစ်သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂနှင့် အနောက်နိုင်ငံများက ယင်းကို “အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲ” (Sham Election) အဖြစ် ရှုတ်ချထားပါသည်။

ရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) တွင် မဲပေးသူ (၅၂) ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်ဟု စစ်အုပ်စုက ဆိုထားသော်လည်း ဤကိန်းဂဏန်းသည် ပုံဖော်ထားခြင်းသာဖြစ်ပြီး စစ်အုပ်စု၏ လိုလားသူများသာ အနိုင်ရရှိနေပါသည်။ အဓိက အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) သည် ပါတီဖျက်သိမ်းခံထားရရုံသာမက ပါတီဥက္ကဌဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် ပါတီခေါင်းဆောင်များလည်း ဖမ်းဆီးခံထားရသဖြင့် ဤရွေးကောက်ပွဲသည် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများနှင့် မညီညွတ်ကြောင်း ထင်ရှားပါသည်။

​အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် သမ္မတ ထရမ့်၏ အစိုးရအဖွဲ့သစ် တက်လာခြင်းသည်လည်း မြန်မာ့အရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေပါသည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Marco Rubio သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးနေ့ သဝဏ်လွှာတွင် ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးထက် “ဆွေးနွေးမှု” (Dialogue) ကိုသာ ဦးစားပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် တရားဝင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခြင်း မရှိသေးသည်မှာ မူဝါဒအပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရပါသည်။^[4] အပြန်အလှန်အားဖြင့် တရုတ်၊ ရုရှားနှင့် အိန္ဒိယတို့သည် ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများ စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဤရွေးကောက်ပွဲကို အသိအမှတ်ပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေသည့် ပုံစံမျိုး ရှိနေသည်ကို တွေ့ရပါသည်။^[5]

 

​ဒေသတွင်း သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများနှင့် နယ်စပ်လုံခြုံရေး

​(၂၀၂၆) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင်လည်း တင်းမာမှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပါသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်စပ်တွင် အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ARSA တို့ကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့မှုကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက စစ်အုပ်စု၏ သံအမတ်ကို ခေါ်ယူသတိပေးမှု ရှိခဲ့ပါသည်။^[6] ထို့အပြင် ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဝင်ရောက်မှုများကလည်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အတွက် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများဖြစ်စေပါသည်။

အလားတူပင် အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် စစ်အုပ်စုကြားတွင်လည်း သံတမန်ရေးရာ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (CHRO) က အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ အစိုးရရှေ့နေရုံး (Public Prosecutor’s Office) တွင် အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုကို Universal Jurisdiction ဖြင့် တရားစွဲဆိုရန် တိုင်ကြားခဲ့ခြင်းနှင့် တီမောသမ္မတ José Ramos-Horta က အဆိုပါအဖွဲ့ကို လက်ခံတွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းတို့အပေါ် စစ်ကောင်စီက ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါသည်။^[7] စစ်ကောင်စီသည် တီမောသံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို ဆင့်ခေါ်၍ အာဆီယံပဋိညာဉ်ကို ချိုးဖောက်နေသည်ဟု သတိပေးခဲ့ပါသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အာဆီယံအတွင်း မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကြားတွင်သာမက အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်နေသော တီမောနိုင်ငံနှင့်ပါ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသည်ကို ပြသနေပါသည်။

 

​အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် အလုပ်မဖြစ်နိုင်တော့ခြင်း

​ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက် (5PC) သည် (၂၀၂၆) ခုနှစ်တွင် လက်တွေ့အသုံးမဝင်တော့သည်မှာ ငြင်းမရသော အချက်ဖြစ်ပါသည်။ ဤကျရှုံးမှုအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်း (၃) ချက်ရှိပါသည်။ –

​၁။ စစ်အုပ်စုသည် 5PC ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း မြေပြင်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် ဆန္ဒမရှိဘဲ ၎င်း၏ အာဏာတည်မြဲရေးကိုသာ ဦးတည်လုပ်ဆောင်နေပါသည် ။ အထူးသဖြင့် အထူးသံတမန်ကို ပါဝင်သင့်ပါဝင်ထိုက်သူများ (အထူးသဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ) နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မပေးခြင်းသည် 5PC ၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သော “Constructive Dialogue” ကို ပျက်ပြယ်စေပါသည်။

၂။ အာဆီယံသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရေး (Non-interference) မူဝါဒကို ကိုင်စွဲထားခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို တညီတညွတ်တည်း (Consensus) ချမှတ်ရခြင်းတို့ကြောင့် ထိရောက်သော အပြစ်ပေး အရေးယူမှုများ မပြုလုပ်နိုင်ဘဲ ဖြစ်နေပါသည်။ စစ်အုပ်စုကို အဆင့်မြင့်အစည်းအဝေးများမှ ဖယ်ကျဉ်ထားခြင်းသည် ထိရောက်သော ဖိအားတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း မြေပြင်အခြေအနေကို ပြောင်းလဲရန် လုံလောက်မှု မရှိပေ။

၃။ အလှည့်ကျဥက္ကဌ ပြောင်းလဲတိုင်း အထူးသံတမန်အသစ် ခန့်အပ်ရခြင်းသည် မြန်မာ့အရေးကိုင်တွယ်ရာတွင် အရှိန်အဟုန်ကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် “အမြဲတမ်း အထူးသံတမန်” (Permanent Special Envoy) ခန့်အပ်ရန် အဆိုပြုချက်များ ရှိလာသော်လည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကြား သဘောတူညီချက် မရရှိသေးပေ။

 

နိဂုံး

နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ချက်သည် ၎င်း၏ မူလရည်မှန်းချက်များကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ဘဲ ကျရှုံးနေပြီဖြစ်ပါသည်။ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဌ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ဤကျရှုံးမှုကို အသိအမှတ်ပြုကာ မြန်မာ့အရေးကို ဖြေရှင်းနိုင်မည့် အင်အားစုအားလုံး (အထူးသဖြင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်များ) ပါဝင်သော ယန္တရားအသစ်တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်ရန် အရေးတကြီး လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။ သို့မှသာ အာဆီယံသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးကို အမှန်တကယ် ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။​ သို့သော်လည်း အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဌ ဖိလစ်ပိုင်သည် တောင်တရုတ်ပင်လယ် အငြင်းပွားမှုနှင့် အမေရိကန်-တရုတ် ပြိုင်ဆိုင်မှုများကဲ့သို့သော ကြီးမားသော ပထဝီနိုင်ငံရေး စိန်ခေါ်မှုများ ရှိနေသဖြင့် မြန်မာ့အရေးအပေါ် မည်မျှအထိ အင်တိုက်အားတိုက် ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

 

^[1]  Philippine News Agency, January 7, 2026: PH ASEAN special envoy holds talks with Myanmar leaders. https://www.pna.gov.ph/articles/1266338?hl=en-US

^[2] CINCDS, January 7, 2026: ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေး ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူး ကိုယ်စားလှယ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သည့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က။ https://cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-yaayiismmtt-niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaare-14

^[3] BBC, January 7, 2026: ဖိလစ်ပိုင်က အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် နေပြည်တော်ရောက်။ https://www.bbc.com/burmese/articles/c0r4q2jr8vgo

^[4] The Washington Post, January 19, 2026: Long-standing GOP support for democracy in Myanmar crumbles under Trump. https://www.washingtonpost.com/world/2026/01/19/trump-myanmar-democracy-election/?hl=en-US

^[5] DVB, December 29, 2026: International response to start of Myanmar military’s 2025-26 elections. https://english.dvb.no/international-response-to-start-of-myanmar-militarys-2025-26-elections/?hl=en-US

^[6] The Arakan Express News, January 16, 2026: AA ကို တရားဝင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုကြောင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ထပ်မံအတည်ပြု။ https://www.facebook.com/thearakanexpress/posts/pfbid02KySw7sLNPwsw8HZwRMZegQveRXPzkaEfMCjm1RJWZosGtEDiKuWMwGxUDJSRGmfUl

^[7] Ministry of Foreign Affairs Myanmar, January 19, 2026: မြန်မာနိုင်ငံက တီမောလက်စ်တေ၏ အာဆီယံပဋိညာဉ်နှင့် ဆန့်ကျင်သည့်လုပ်ရပ်အား ကန့်ကွက်ရှုတ်ချ။ Ministryofforeignaffairsmyanmar